HABERİNİZ OLSUN
ETİBBA DİYOR Kİ
DERDİME BİR ÇARE
TABİBAN-I CİHAN İÇÜN
BENİM ŞARKILARIM
YAŞLANDIRILMIŞ SARIMSAK EKSTRESİ ÂDETA BİR KALP İLACI
Yaşlandırılmış sarımsak ekstresinin (Aged Garlic Extract – AGE) en tehlikeli plak türü olan düşük yoğunluklu, yumuşak plakların hacmini küçültmede çok etkili olabileceği ortaya kondu.
Bu randomize, çift kör, plasebo kontrollü çalışmada, diyabet hastalarında koroner arterlerdeki düşük yoğunluklu plağın (low attenuation plaque – LAP; en riskli, kırılgan plak tipi) hacmi incelendi.
80 diyabetli hasta 1 yıl boyunca günlük 2400 mg AGE veya plasebo aldı.
Kardiyak BT anjiyografi ile ölçülen sonuçlara göre:
▪ AGE grubunda düşük yoğunluklu plakta anlamlı gerileme (regresyon) gözlenirken, plasebo grubunda artış oldu.
▪ Toplam plak, fibröz veya fibro-yağlı plak hacimlerinde ise iki grup arasında fark bulunmadı.
Kısaca: Yaşlandırılmış sarımsak ekstresi, diyabetli hastalarda koroner arterlerdeki en tehlikeli plak tipini (düşük yoğunluklu plağı) azaltıp geriletebiliyor; bu da potansiyel olarak bu hassas plağı stabilize etme ve kalp-damar hastalıklarına bağlı olay riskini düşürme yönünde umut verici bir etki gösteriyor.
Bu, normal çiğ sarımsağın (Allium sativum) özel bir işlemden geçirilerek elde edilen, kokusuz ve mideye daha nazik bir şeklidir.
Üretim süreci şöyle:
▪ Organik veya kaliteli taze sarımsak dişleri soyulur, dilimlenir veya ezilir.
▪ Genellikle %15-20 etanol (alkol) içeren su çözeltisinde, oda sıcaklığında (ısı uygulanmadan), paslanmaz çelik tanklarda 20 aya kadar doğal olarak yaşlandırılır.
▪ Bu uzun süreli yaşlandırma sırasında, çiğ sarımsakta bulunan keskin ve kararsız kükürt bileşikleri (özellikle allisin) dönüşür: Daha stabil, biyo-yararlanımı yüksek, antioksidan etkisi güçlü bileşiklere (en önemlisi S-allylcysteine – SAC, S-allylmercaptocysteine gibi su çözünür organosülfür bileşikleri) dönüşür.
▪ Sonra süzülür, konsantre edilir ve genellikle kapsül/tablet haline getirilir.
Farklılıkları ve avantajları
Çiğ sarımsak gibi keskin koku, ağız kokusu veya mide rahatsızlığı (gaz, yanma) yapmaz.
Antioksidan kapasitesi (özellikle SAC sayesinde) çiğ sarımsaktan daha yüksek ve daha stabil hale gelir.
En çok bilinen markası Kyolic‘tir; kalp-damar sağlığı, iltihap azaltma, bağışıklık desteği gibi alanlarda klinik çalışmaları en fazla olan formdur.
▶ Kısaca: Çiğ sarımsağın “rafine edilmiş, güçlendirilmiş ve yan etkisiz hâli” denebilir. Siyah sarımsak (fermente/high-heat aged) ile karıştırmamak gerekir; AGE daha çok oda sıcaklığı + etanol ekstraksiyonu ile uzun süreli yaşlandırma sürecidir.
Çiğ veya taze sarımsağın da böyle bir etkisi var mı?
Çiğ veya taze sarımsağın (raw/fresh garlic) koroner arterlerdeki düşük yoğunluklu plak veya genel plak regresyonu üzerindeki etkisi konusunda yaşlandırılmış sarımsak ekstresi kadar güçlü ve doğrudan klinik kanıt yok.
▪ Çiğ sarımsak (veya taze sarımsak) içerdiği allisin sayesinde antioksidan, anti-enflamatuar, kolesterol düşürücü, trombosit agregasyonunu inhibe edici ve kan basıncını düşürücü etkiler gösterir. Hayvan çalışmaları ve bazı küçük insan çalışmaları, ateroskleroz (damar sertliği) ilerlemesini yavaşlatabileceğini, LDL oksidasyonunu azalttığını ve genel kardiyovasküler faydalar sağlayabileceğine işaret eder.
▪ Ancak insanlarda koroner plak hacmini doğrudan ölçen randomize kontrollü çalışmalar çoğunlukla AGE üzerine yapılmış (Kyolic gibi markalarla, Budoff ve ekibinin birden fazla RCT’si). Bu çalışmalarda AGE, diyabet veya metabolik sendromlu hastalarda LAP’de %20-30 civarı regresyon sağlarken, plaseboya göre anlamlı fark yaratıyor.
▪ Çiğ sarımsak için benzer bir plak regresyonu gösteren büyük ölçekli, çift kör, plasebo kontrollü çalışma neredeyse yok. Birkaç eski çalışma (örneğin Gardner 2007) çiğ sarımsağı, toz formları ve AGE’yi karşılaştırmış; kolesterol düşürmede bile çiğ sarımsak anlamlı etki göstermemiş (LDL’de fark yok). Plak spesifik olarak incelenmemiş.
▪ AGE’ nin üstünlüğü, uzun yaşlandırma sayesinde allisin’in parçalanarak daha stabil ve biyoyararlı bileşiklere (özellikle S-allylcysteine – SAC) dönüşmesinden geliyor. SAC, anti-aterosklerotik etkide ana rol oynuyor; çiğ sarımsakta SAC düşük seviyede kalıyor, allisin ise kararsız ve mideyi rahatsız edebiliyor.
▶ Kısaca: Çiğ sarımsak genel kalp-damar sağlığına (kolesterol, tansiyon, enflamasyon) katkı sağlayabilir ve teorik olarak plak oluşumunu yavaşlatabilir, ama düşük yoğunluklu plağını gerilettiğine dair AGE’deki gibi net, görüntüleme temelli klinik çalışma yok. AGE, bu spesifik etki için daha güvenilir ve yan etkisiz seçenek olarak öne çıkıyor. Günlük çiğ sarımsak tüketimi faydalı olsa da, plak regresyonu bekleniyorsa AGE formu (klinik dozlarda, örneğin 2400 mg/gün) daha mantıklı.
Evet, insanlar evde kendileri yaşlandırılmış sarımsak ekstresi (Aged Garlic Extract – AGE) benzeri bir şey hazırlayabilir, ama tam olarak ticari Kyolic gibi standart, kontrollü ve klinik olarak test edilmiş bir ürün elde etmek zor olur.
İşte gerçekçi bir özet: Evde AGE benzeri hazırlama yöntemleri (en yaygın yaklaşımlar)
⏺ En yakın yöntem (etanol/alkol ekstraksiyonu ile uzun yaşlandırma):
▪ Taze sarımsakları ezin veya ince doğrayın (allisin oluşumu için).
▪ %15-20 etanol içeren bir çözeltiye koyun (örneğin kaliteli votkayı eşit miktarda klor içermeyen suyla seyreltin → ~18-20% alkol).
▪ Oran yaklaşık 1:10 (100 g sarımsak için 1 litre sıvı).
▪ Cam kavanozda hava almayacak şekilde kapatın, karanlık ve serin yerde 3-12 ay (ideal 10-20 ay) bekletin; arada çalkalayın.
▪ Sonra süzün, konsantre edin (kaynatmadan veya düşük ısıda buharlaştırarak).
▪ Bu şekilde S-allylcysteine (SAC) gibi stabil bileşikler artar, koku azalır.
Bu, laboratuvar protokollerine benzer ama ev şartlarında süre, sıcaklık, hijyen ve alkol kalitesi değişken olur → etkinlik ticari ürün kadar tutarlı olmayabilir.
⏺ Daha kısa süreli varyasyonlar:
▪ Ezilmiş sarımsağı %50-96 etanolde 4-5 hafta (37°C’de inkübe ederek) bekletmek.
▪ Veya gliserin-su karışımıyla (glycerin-based) aylarca yaşlandırmak. Bunlar daha hızlı ama orijinal AGE’nin 20 aylık doğal oda sıcaklığı sürecinden farklı; SAC seviyesi muhtemelen daha düşük kalır.
▪ Evde rice cooker, slow cooker veya proofer’da 60-80°C’de 1-4 hafta nemli ortamda bekleterek yapılır (Maillard reaksiyonuyla siyahlaşır, tatlı-savory olur).
▪ Bu fermente/ısı yaşlandırmadır; AGE değil. Antioksidanları yüksek ama SAC yerine başka bileşikler (fruktanlar vs.) artar. Plak regresyonu çalışmaları siyah sarımsak için yok denecek kadar az; AGE’ye özgü değil.
▪ Wakunaga, Kyolic markalı yaşlandırılmış sarımsak ekstresinin (AGE) üreticisi ve distribütörüdür. Çalışmada kullanılan AGE kapsülleri de şirket tarafından sağlanmıştır (2400 mg/gün doz, plasebo ile eşleştirilmiş).
▪ Araştırmacı Matthew J. Budoff (Lundquist Institute/Harbor-UCLA) ve ekibi, bu ve benzeri AGE çalışmalarında sıkça Wakunaga’dan fon almış; Budoff’un birden fazla yayında “receives funding from Wakunaga of America Co., Ltd.” şeklinde conflict of interest beyanı var.
▪ Yazarlar genellikle “tasarım, analiz ve makale içeriğinden kendilerinin sorumlu olduğunu” belirtiyor, ancak finansman şirketten geliyor.
▶ Bu tür endüstri sponsorluğu çok yaygın; sonuçlar olumlu olsa da, bağımsız replikasyon çalışmaları (bağımsız fonlu) daha az. Yine de çalışma randomize, çift kör ve plasebo kontrollü olduğu için metodolojik olarak sağlam kabul ediliyor.
Gelelim neticeye
📌 Takviyelerle yapılan bu tür endüstri destekli çalışmalara tıpkı ilaç çalışmalarında olduğu gibi ihtiyatla yaklaşmak gerekir.
📌 Bunun ilaç çalışmalarından farkı, sentetik kimyasal bir madde olmayıp yenen bir ürünün bir takım işlemlerden geçirilmiş gıda olmasıdır.
📌 Sarımsağın kendisinin de evde kendi yapacağınız yaşlandırılmış şeklinin de kalp damar hastalıkları üzerine olumlu etkileri olduğuna inanıyorum.
📌 Beni bilenler bilir, hiçbir ticari ürünü kimseye tavsiye etmem. Sadece, “Kolesterol hapı mı yaşlandırılmış sarımsak ekstresi mi alayım” diye soranlara, “Ben olsam sarımsak yerim” derim ama çok ısrar ederse “İkincisini tercih et” derim. Bu kadar da olsun, müsaadenizle.
📌 Bizim Taşköprülü sarımsak üreticilerimizi sarımsak ile yapılacak bir çalışmaya destek olmaya çağırıyorum. Ben de size destek olurum.
📌 “Sarımsağı gelin etmişler 40 gün kokusu çıkmamış” sözünü söyleyen atalarımıza da rahmet olsun!
Makale: Aged garlic extract reduces low attenuation plaque in coronary arteries of patients with diabetes: A randomized, double-blind, placebo-controlled study
