Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Aşılar yakın zamanlara kadar üretildikleri bakteri veya virüse karşı fayda sağlardı.

Mesela, kızamık aşısı kızamığı, kuduz aşısı kuduzu, tetanos aşısı tetanosu önler diye bilirdik.

Fakat ne olduysa oldu…

Aşılar artık sadece üretildikleri mikroba karşı değil bunamaya karşı da koruma da sağladıkları ortaya çıkmaya başladı. 

Bunun en son numunesi Journals of Gerontology’de yayımlanan yeni bir çalışma (1).

ABD’de yaşayan ve 70 yaş üzerindeki 3.884 kişinin verileri üzerinde yapılan çalışmaya göre, 60 yaşından sonra zona aşısı yaptıran bireylerin, aşılanmamış olanlara kıyasla biyolojik yaşlanmayı ölçen birleşik skorlamalarda daha iyi sonuçlar verdiği tespit edildi.

Ayrıca aşılı grupta, daha düşük enflamasyon düzeyleriyle ilişkili biyolojik belirteçler ve daha yavaş “moleküler ve genel biyolojik yaşlanma” göstergeleri olduğu bulundu.

Bu ilişki; yaş, cinsiyet, sosyoekonomik durum ve mevcut sağlık sorunları gibi değişkenler hesaba katıldıktan sonra da anlamlılığını korudu.

Bu çalışma, araştırmacıların da vurguladığı gibi bir sebep-sonuç münasebetini (illiyet-nedensellik) değil sadece bir birlikteliği ortaya koyuyor. 

“Zona aşısı biyolojik yaşlanmayı, bunamayı önlüyor” denemez

Bu tür randomize kontrollü olmayan gözleme dayalı çalışmalarda healthy user bias en güçlü alternatif açıklamadır. 

Zona aşısı olanlar genellikle, daha yüksek sosyoekonomik seviyede, daha iyi eğitimli, sigara içmeyen, egzersiz yapan, düzenli doktor takibi olan, polifarmasiden kaçınan kişilerdir ve bu özelliklerin her biri tek başına demans riskini azaltır.

📌 Yani “aşı olanlar daha az bunuyor” sonucu, “aşı olanlar zaten daha az bunayan kişiler” demek olabilir.

Bu bias istatistikle tam temizlenemez. Çünkü fiziksel aktivite, sosyal izolasyon, beslenme kalitesi, bilişsel rezerv

gibi değişkenler ya hiç ölçülmez ya da çok kaba ölçülür.

Reverse causation (ters illiyet, ters nedensellik) çok muhtemeldir ve bu nokta genelde gözden kaçar: Henüz teşhis konmamış ama bilişsel düşüş başlamış kişiler, doktora daha az gider, aşı randevularını kaçırır, koruyucu sağlık hizmetlerini daha az kullanır ve sonuçta da aşı olmayan grup zaten başlangıçta daha yüksek demans riskli olabilir. Bu da sanki aşı “koruyormuş” gibi bir görüntü yaratır.

“Ayarladık, düzelttik” demek yetmez

Bu çalışmalarda genelde “yaş, cinsiyet, komorbiditeler (birlikte olan hastalıklar) için düzeltildi” denir ama eğitim süresi, gelir seviyesi, hayat boyu zihinsel aktivite, sosyal ağ, diyet kalitesi, uyku bozuklukları tam olarak düzeltilemez. Bunlar olmadan yapılan multivariable adjustment kozmetik makyajdır, tam temizlik değildir.

Etki büyüklüğü biyolojik olarak şüpheli

Tek doz / birkaç doz zona aşısı, on yıllara yayılan bir nörodejeneratif süreci %20–30 azaltıyor iddiası sigara bırakma, fiziksel aktivite, eğitim düzeyi gibi çok güçlü müdahalelerle ancak görülür.

Bir aşının, üstelik hedefi sinir sistemi olmayan bir aşının, bu kadar geniş etki yapması olağan dışıdır.

“Enflamasyon azalıyor” argümanı zayıftır

Evet, kronik enflamasyon bunama ile ilişkili ama zona aşısı geçici bir immün cevap oluşturur.  Enflamasyonun kalıcı olarak baskılanması gösterilmiş değildir. 

CRP / epigenetik marker değişimleri, küçük, klinik sonuca bağlanmamış, illiyet zinciri eksiktir.

“Bir biyomarker kıpırdadı” ≠ “Demans önleniyor” demek gibidir!

Neticede

✔️ Bulgular healthy user bias (sağlıklı kullanıcı yanlılığı) + reverse causation (ters illiyet) ile büyük ölçüde açıklanabilir.

✔️ İlliyet delili yok

✔️ Etki büyüklüğü biyolojik olarak abartılı

✔️ Medya dili, verinin önüne geçmiş

Benim kişisel bilimsel kanaatim: Eğer bu etki varsa bile, büyük ihtimalle küçük ve klinik olarak marjinaldir.

Diğer çalışmalardan örnekler

Siz de yorumunuzu paylaşın: