Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

💥 Güneş ışınları üremeyi de etkiliyor https://www.youtube.com/watch?v=q23t2lZ9WnQ

***

Dikkat: Yazının sonunda ek var!

***

Yaz günlerinde şu ikazları çok sık duyuyoruz:

– Güneş ışınları cildin yaşlanmasına ve kansere sebep olur!

– Güneş kremi sürmeden sakın güneşe çıkmayın!

Fareler üzerinde yapılan yeni bir çalışma, orta düzeyde ultraviyole A (UVA) radyasyonun, erkek farelerde sperm kalitesini iyileştirdiğini ve aynı zamanda hormonal ve bağışıklık sistemlerinde önemli değişikliklere yol açtığını ortaya koydu (1).

Çalışmanın en dikkat çekici sonuçları:

✅ Sperm Kalitesi Yükseldi: Orta düzeyde UVA alan farelerde, kontrol grubuna kıyasla sperm hareketliliği arttı ve morfolojisi (şekli) daha normal sperm oranı yükseldi.

✅ Endokrin Sistem Etkilendi: UVA, testosteron ve diğer üreme hormonlarının seviyelerini modüle etti. Vücut, adeta ışığa “üreme sistemini hazırla” sinyaliyle cevap verdi.

✅ Bağışıklık Sisteminde Değişim: Orta düzey UVA, bazı bağışıklık hücrelerinin aktivitesini değiştirdi. Bu, güneş ışığının sadece D vitamini yoluyla değil, doğrudan bağışıklık düzenlemesi üzerinden de etkili olabileceğini gösteriyor.

Not: Yüksek düzey UVA grubunda ise beklendiği gibi sperm hasarı ve oksidatif stres belirtileri görüldü. Yani doz çok önemli!

Bu sonuçlar heyecan verici olsa da, çok dikkatli yorumlamak gerekiyor.

🔆 Yetersiz güneş ışığının (kapalı evlerde yaşama ve ofislerde çalışma) üreme sağlığını olumsuz etkilemesi mümkün diye düşünülebilir ama fareler gececil hayvanlardır, UVA’ ya insanlardan çok farklı tepki verebilirler.

🔆 İnsan derisi fare derisinden çok daha kalın ve farklı melanin tepkileri göstermekler beraber kontrollü, tıbbi gözetim altında “düşük doz UVA” tedavileri, ileride erkek kısırlığında yeni bir seçenek olabilir mi diye araştırılabilir.

🔆 Mevsimsel değişimlerin (yaz/kış) doğurganlık üzerindeki etkisine yeni bir açıklama getirebilir.

Gelelim neticeye

İnsanlar güneşten öcü gibi korkutuldu ama güneş ışınlarından bilinçli bir şekilde istifade etmek sağlıklı olmanın temel unsurlarından biridir. 

Bu çalışma, güneş ışığının vücudumuz üzerindeki etkilerinin sadece D vitamini veya cilt kanserinden ibaret olmadığını bir kez daha gösteriyor. 

Orta seviye UVA’ nın fareden farazi olarak insana uzanan bir “üreme destekleyici” etkisi olabileceği fikri üzerinde düşünülmelidir. Farelerde yapılan bir çalışmanın sonuçlarının, insanlarda geçerli olmayabileceğini elbette biliyorum.

Günümüzde giderek artan sperm sayısındaki azalma ve kalitesindeki düşüşte güneş ışınlarının etkisinin incelenmesinin şart olduğu kanaatindeyim.

Şu filim adamları yüzünden öcü gibi korkutulduğumuz, krem sürüp öcü gibi kaçtığımız güneş ışınlarındaki mucizelere bakar mısınız!

🔆 Doz, zehiri ilaçtan ayıran tek şeydir.

Kaynaklar:

1. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/jez.70000

Makale: Moderate UVA Radiation Improves Semen Quality and Produces Endocrine and Immune Effects in Mice

***

EK 1 (20.6.2026): Gündüzleri güneş ışığına maruz kalmak, glikozu daha iyi metabolize etmene ve daha fazla yağ yakmana yardımcı olur. Ancak, geceleyin yapay ışık zarar verir ve tam tersi etkiye neden olur.

Gündüzleri tabii güneş ışığı, sirkadiyen saatten bağımsız olarak metabolizmayı iki ana yol üzerinden düzenler.

İlk yol okülerdir: Retinadaki içsel fotosensitif ganglion hücreleri ışığı (özellikle güneş ışığındaki mavi ışığı) algılar ve supraoptik çekirdeğe ve diğer hipotalamik çekirdeklere sinyaller gönderir.

Bu, sempatik tonu modüle eder ve glikoz alımını ve kahverengi yağ dokusundaki termojenez gibi metabolik süreçleri doğrudan düzenler.

İkinci yol periferiktir: Opsin 3 gibi görsel olmayan opsinler, doğrudan kahverengi ve beyaz yağ dokusu, hipotalamus ve diğer dokularda eksprese edilir; cilt ve dokulara nüfuz eden ışığı algılar.

Adipositlerde bu aktivasyon, glikoz alımını artırır, mitokondriyal solunumu iyileştirir ve lipolizi (yağların yakıt olarak salınımı ve oksidasyonu) teşvik eder. Bu özerk hücresel ışık duyarlılığı, adaptif termojenezi ve enerji substratlarının verimli kullanımını güçlendirir.

Birlikte ele alındığında, gündüzleri güneş ışığına fizyolojik maruziyet, glikoz homeostazını iyileştirir ve yağ kullanımını artırır; bu, geceleyin yapay ışığın bu süreçleri bozarak insülin direncine ve yağ birikimine katkıda bulunduğuyla keskin bir tezat oluşturur.

Bu mekanizmalar, metabolik dengeyi korumak için sirkadiyen ritimlerle koordine olur ve deregülasyonları, modern yaşamla ilişkili metabolik sorunların bir kısmını (az doğal gündüz ışığı + fazla gece yapay ışığı) açıklar.

K: https://www.nature.com/articles/s42255-024-01051-6

Makale: Circadian-independent light regulation of mammalian metabolism

Kaynak: https://x.com/calotonterias/status/2068250249349730796?s=20

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: