Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Eğer Alzheimer hastalığı ve demansı önlemek için omega-3 balık yağı veya alg takviyesi kullanıyorsanız, paranız çöpe gidiyor demektir.

Yeni klinik çalışma, bu takviyelerin hafızayı, bilişsel fonksiyonları veya beyin hücre kaybını iyileştirmek konusunda hiçbir etki göstermediğini ortaya koydu.

Tedavi grubundaki kişilerde beyinde yüksek seviyede omega-3 bulunmakla beraber bilişsel fonksiyonlarda iyileşme olmadı.

Randomize, çift kör, plasebo kontrollü çalışmada 55 ile 80 yaş arası, nadir balık yiyen ve Alzheimer riski taşıyan 365 yetişkin 2 sene takip edildi.

Hepsinin omega-3 seviyeleri son derece düşüktü ve obezite, hareketsiz hayat tarzı, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol gibi bunama (demans) risk faktörlerinden en az birine sahipti.

Katılımcıların neredeyse %50’si APOE4 geninin en az bir kopyasına sahipti. Bu grup, beyinlerinin yağları verimli şekilde işlemekte zorlanması sebebiyle takviyeden en çok fayda görecek kişilerdi.

Tedavi grubuna her gün yüksek doz omega-3 alg takviyesi (2.000 miligram DHA) 24 ay boyunca verildi. Kontrol grubu aynı süre boyunca plasebo aldı. Her iki grup da ayrıca B kompleks vitamini aldı.

Tüm katılımcılara çalışma boyunca çeşitli zamanlarda MRI beyin taramaları, kan örnekleri ve bilişsel testler uygulandı.

Testler, takviye alanlarda kırmızı kan hücrelerindeki omega-3 seviyelerinin %4,9’dan %11’e yükseldiğini gösterdi.

Beyni çevreleyen beyin-omurilik sıvısındaki DHA seviyeleri ise altı ay sonra ortalama %17 arttı; bu da omega-3’ün hedeflenen yere ulaştığını doğruladı.

Bu artışlar, takviyeden en çok fayda sağlayacağı düşünülen APOE4 geni taşıyan kişilerde de aynı şekilde görüldü.

Omega-3 seviyelerinin takviye alanların beyninde yükseldiğine dair delillere rağmen, bilişsel fonksiyonlarda veya beynin hafıza merkezi olan hipokampusun boyutunda hiçbir iyileşme görülmedi.

Omega-3 takviyesi alan kişiler ile plasebo alan kişiler arasında gerçek bir fark bulunmadı.

Çalışmada , takviyelerin beyne ulaşabildiği ancak omega-3’lerin tek başına bir takviye olarak değil, Akdeniz tarzı bir diyetin parçası olarak işe yaradığı sonucuna vardılar.

Omega 3 beyin sağlığı için şarttır

Omega-3 çoklu doymamış yağ asitleri, herhangi bir hayvanın hayatta kalması için esastır.

İnsan beyninin %60’ına kadar olan kısmı lipidlerden (yağlardan) oluşur ve bu yağların %35’i omega-3’tür. Ancak vücut omega-3’leri kendi kendine üretmez.

Bu yağ asitleri somon, uskumru, sardalya, hamsi gibi deniz balıklarından, ceviz, chia tohumu ve keten tohumu gibi gıdalardan alınmak zorundadır.

Birçok insan yeterince yağlı balık, tohum ve kuruyemiş yemediği için takviye kullanımı çok yaygınlaştı.

Balık yağı takviyeleri eikosapentaenoik asit (EPA) ve dokozaheksaenoik asit (DHA) sağlar.

Bu ikisinin farklı görevleri vardır: EPA iltihabı azaltır ve kalp sağlığını desteklerken, DHA beyin, gözler ve merkezi sinir sistemi için temel yapısal bir yapı taşıdır.

Vegan takviyeler ise deniz yosunundan elde edilen alg yağı içerir ve EPA ile DHA kaynağıdır.

Chia, kenevir ve keten tohumu yağı kapsülleri ise alfa-linolenik asit (ALA) adlı üçüncü tip omega-3 sağlar.

ALA, bir antioksidandır ve besini enerjiye dönüştürme gibi önemli bir görevi vardır.

Kalp için de faydalıdır; günde alınan her gram ALA için kalp hastalığından ölme riski %10 azalır.

Çiğ ceviz mükemmel bir kaynaktır. Yaklaşık 14 yarım ceviz 2,5 gram ALA sağlar; bu da tavsiye günlük miktarın neredeyse iki katıdır.

Ceviz ayrıca magnezyum, manganez, bakır, B6 vitamini ve birçok başka besin maddesi sağlar.

Bu, bütün gıdaların en önemli özelliği olup takviyelerin asla eşdeğerini veremediği bir durumdur.

Mesela, balıkta, proteinler, A, D ve B12 vitaminleri, selenyum ve potasyum gibi kritik mineraller ile birlikte yüksek kaliteli omega-3 vardır.

Gelelim neticeye

Beslenmeniz iyi değilse, egzersiz yapmıyorsanız ve iş stresiyle bütün gün geriliyorsanız, beyindeki omega-3 seviyesi ne kadar yüksek olursa olsun hiçbir şeyi değiştirmiyor.

Omega 3 beyin sağlığına gıdalarla alındığında ve egzersiz, kaliteli uyku, stresten uzak kalmak gibi sağlık hayat tarzı unsurlarıyla beraber olduğunda katkı sağlar.

Omega-3’ler gıdalarla alındığında sadece tek bir besin maddesi almıyorsunuz; bütün balığı almış oluyorsunuz.

Kaynak: https://www.thelancet.com/journals/EBIOM/article/PIIS2352-3964(26)00198-2/fulltext

Makale: CNS target engagement of high-dose DHA supplementation in older adults at risk for dementia: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial