Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Dikkat: Yazının sonunda ek var!

***

Ciltte ultraviyole B (UBV) ışığıyla üretilen D vitamini (kolekalsiferol/D3), sistemik dolaşımdaki D vitamininden ayrı olarak yerel (parakrin/otokrin) etkilere sahiptir ve cilt sağlığı için önemlidir.

Antioksidan etkiler, DNA hasarını azaltma, onarım kolaylaştırma ve hücre ölümünü (apoptoz) önleme

Keratinositlerde (cildin ana hücreleri) D vitamini, UVB kaynaklı oksidatif stresi azaltır, DNA onarım mekanizmalarını destekler ve foto-koruma sağlar. Aktif formu (1,25-dihidroksivitamin D) keratinosit çoğalması ve farklılaşmasını düzenler, enflamasyonu modüle eder.

Melanom koruması

D vitamini melanom hücrelerinde çoğalmayı baskılar, farklılaşmayı teşvik eder ve tümör saldırganlığını azaltabilir. Düşük D vitamini seviyeleri melanom riski ve kötü prognozla ilişkilendirilir; düzenli takviye kullananlarda melanoma riskinde azalma tespit edilen gözlemsel çalışmalar var. Yardımcı (adjuvan) tedavi potansiyeli halen araştırılıyor.

Mâkûl güneş maruziyetiyle pigmentasyon artışı ve epidermal kalınlaşma

Tekrarlayan UVB maruziyeti, melanin üretimini (bronzlaşma) ve epidermal kalınlaşmayı artırarak cildin UV’ ye karşı tabii korumasını güçlendirir.

Bu, açık tenlilerde bile faydalıdır; koyu tenlilerde ise zaten mevcut melanin katmanı sayesinde daha belirgindir. Melanin, UV’ yi absorbe ederek DNA hasarını azaltır.

Keratinositler takviye D3’e bağımlı değildir ve yerel sentez ihtiyacı

Keratinositler, 7-dehidrokolesterol’den UVB ile doğrudan D3 sentezler ve CYP enzimleri (CYP27B1 gibi) ile aktif forma (1,25(OH)₂D) dönüştürür. Takviyelerle alınan D3 sistemik dolaşıma girer ama epidermis (kan damarsız bir doku) için yerel üretim daha kritik rol oynar. Topikal D vitamini analogları da bu yüzden kullanılabilir.

Takviyeler sistemik eksikliği düzeltir ve bazı çalışmalarda cilt kanseri riskini azaltabilir, ama ciltteki yerel sentezin yerini tam tutmaz.

Güneş kanserojen aldatmacası

Filim adamları, bugüne kadar size sadece “Güneşten kaçının, yüksek faktörlü krem sürmeden güneşe çıkmayın, güneş kansere sebep olur” dediler.

Bu yanlış değil: Aşırı güneş maruziyeti (özellikle yanık) cildi kırıştırır ve yaşlandırır; cilt kanseri riskini artırır.

Kronik yoğun UV maruziyeti; bazal hücreli ve skuamöz hücreli cilt kanserleriyle açık biçimde ilişkilidir.

Zaten kimse size kimse güneşin altında marsık gibi kavrulun, kömür gibi olun demiyor.

Mâkûl, kontrollü güneşlenme (kısa süreli, yanmadan) ise deri için faydalıdır, kansere karşı koruyucu da olabilir.

Güneşlenme süresi ten rengine, enleme, mevsime göre değişir. Koyu tenlilerde D vitamini sentezi için daha uzun süre gerekebilir.

Gelelim neticeye

Güneşin altında kömür gibi yanmak elbette tehlikelidir ama kremi kullanmadan bilinçli güneşlenme de cilt sağlığı için elzemdir.

Bilinçli güneşlenme kansere yol açmayacağı gibi kanserden koruyabilir de.

D vitamini takviyelerinin lokal yani cildi koruyucu etkileri yoktur.

Nerden nereye değil mi?

Kaynak: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27880999/

Makale: Current knowledge on the active form of Vitamin D synthesized in the skin and its effects on malignant melanoma

Kaynak: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12154430/

Makale: Vitamin D in the Prevention and Treatment of Inflammatory Skin Diseases

Kaynak: https://www.grassrootshealth.net/blog/real-relationship-sun-exposure-skin-cancer-vitamin-d/

Makale: Should You Fear the Sun Because of Skin Cancer? The Real Relationship between Sun Exposure, Skin Cancer, and Vitamin D

***

EK 1 (21.5.2026): 150.000’den fazla katılımcı üzerinde yapılan 69 randomize çalışmanın değerlendirilmesinde tek başına D vitamini, kalsiyum veya her ikisinin takviyesi kırık ve düşme riskinde klinik olarak anlamlı bir azalma sağlamadı.

Özellikle kırık ve düşmeleri önlemek maksadıyla rutin takviye kullanılmasının bir faydası yok.

ARK: Kırık ve düşmeleri önlemenin yolu adam gibi hayat tarzından geçer. Takviye almak tam aksine zararlıdır. Bu meta-analizin de ortaya koyduğu gibi takviye alan hareket etmez, yürümez, güneşe çıkmaz, beslenmesine, uykusuna dikkat etmez.

Bunların faydasını onlarca takviye bile sağlamaz.

Gıda takviyeleri insanları sağlıklarından eden sinsi tuzaklardır. Bunlar sağlığa detek değil köstektir.

Makale: Calcium, vitamin D, or combined supplementation to prevent fractures and falls: systematic review and meta-analysis

Kaynak: https://www.bmj.com/content/393/bmj-2025-088050

***

EK 2 (29.5.2026): Aralıklı güneş maruziyeti (örneğin plajda zaman geçirme) ölüm riskini yüzde 41 azaltıyor.

Çok değişkenli analizlerde (tümör kalınlığı, yerleşim yeri vb. düzeltildikten sonra) plajda geçirilen süre arttıkça ölüm riskinde azalma eğilimi görülüyor (1-59 hafta risk yüzde 60, 60+ hafta ve üzerinde yüzde 54 azalma!).

Sürekli dış mekân işi (kronik maruziyet) ise ölüm riskini artırmıyor.

💥Melanom teşhisinden önceki aralıklı güneş maruziyeti, daha iyi sağkalım ile ilişkili.

Makale: Sun exposure prior to diagnosis is associated with improved survival in melanoma patients: Results from a long-term follow-up study of Italian patients

Kaynak: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0959804908002451

***

Yazı için 1 yorum yapılmış:

1. Stoksuz Satış dedi ki:

   14 Mayıs 2026, 09:21

   Oldukça kapsamlı ve önemli bir yazı olmuş. Özellikle D vitamininin sadece sistemik düzeyde değil, ciltte lokal olarak da farklı etkileri olabileceği konusu gerçekten dikkat çekici. Güneş maruziyetinde asıl meselenin tamamen kaçınmak ya da bilinçsizce uzun süre güneşte kalmak değil; ten rengine, mevsime ve süreye göre kontrollü, yanık oluşturmayan bir denge kurmak olduğunu düşünüyorum.

Siz de yorumunuzu paylaşın: