Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Dikkat: Yazının sonunda ek var!

***

Maryanne Demasi, The Paxlovid Illusion başlıklı makalesinde Pfizer’ in Paxlovid (nirmatrelvir/ritonavir) ilacının pandemi döneminde nasıl büyük bir “illüzyon” yarattığını tenkit ediyor.

Paxlovid, 2021 sonunda acil kullanım onayı aldı ve gerçek dünya popülasyonlarında (özellikle aşılanmışlarda) yeterince delil olmadan yaygın şekilde teşvik edildi.

Hükümetler büyük miktarlarda stokladı, sağlık otoriteleri agresif şekilde önerdi.

Pfizer bu ilaçtan yaklaşık 28 milyar dolar gelir elde etti.

New England Journal of Medicine’de yayınlanan iki büyük randomize kontrollü çalışma (PANORAMIC – İngiltere ve CanTreatCOVID – Kanada) şu sonucu gösterdi:

▶ Aşılanmış yüksek riskli hastalarda Paxlovid, hastane yatışı veya ölümü azaltmadı. Hastaneye yatış/ölüm oranları her iki grupta da çok düşük idi(%0.6-0.8).

▶ İlaç sadece semptomların birkaç gün daha çabuk geçmesini sağlıyordu.

▶ Orijinal EPIC-HR çalışmasındaki (aşı öncesi dönemde aşılanmamış hastalarda %89 risk azalması) etki, aşılanmış günümüz şartlarında gözlenmedi.

Kaynak: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(22)02597-1/fulltext

Makale: Molnupiravir plus usual care versus usual care alone as early treatment for adults with COVID-19 at increased risk of adverse outcomes (PANORAMIC): an open-label, platform-adaptive randomised controlled trial

Kaynak: https://bmjopen.bmj.com/content/15/8/e097134

Makale: Canadian Adaptive Platform Trial of Treatments for COVID in Community Settings (CanTreatCOVID): protocol for a randomised controlled adaptive platform trial of treatments for acute SARS-CoV-2 infection in community settings

Demasi’ nin Tezi: Paxlovid’ in “hayat kurtaran ilaç” imajı, erken dönemdeki sınırlı verilere (çoğunlukla aşılanmamış hastalar) dayanıyordu. Aşılanma yaygınlaştıkça ve virüs daha hafif seyreder hâle geldikçe ilacın gerçek faydasının çok sınırlı olduğu ortaya çıktı. Buna rağmen milyarlarca dolarlık satış yapıldı.

Makale, Paxlovid’ in “gerçek dünya etkinliğinin” baştan beri abartıldığını ve pandemi dönemi ilaç onay süreçlerindeki sorunlara dikkat çekiyor.

Kısaca, Paxlovid semptomların birkaç gün daha kısa sürmesini sağlıyor ama aşılanmış insanlarda ağır hastalık riskini düşürmüyor. Demasi’ye göre bu, “Paxlovid illüzyonu” nun çöküşü.

Kaynak: https://blog.maryannedemasi.com/p/the-paxlovid-illusion

Karşı görüşler var

Demasi’nin “illüzyon” tezi büyük ölçüde doğru (aşılılarda ağır hastalık önlemede etkisi minimal). Ama karşı taraf “tamamen işe yaramaz” demiyor; seçici kullanım (yüksek risklilerde erken başlama) hâlâ savunuluyor:

“Paxlovid semptomları belirgin şekilde hızlandırıyor (PANORAMIC’ de 14 vs 21 gün, CanTreatCOVID’ de 6 vs 9 gün) ve viral yükü düşürüyor. Bu, özellikle yaşlılar, immün yetmezliği olanlar veya hızlı iyileşmek isteyenlerde değerli.” diyorlar.

Fauci & Lane (NEJM Editorial): Yeni çalışmalar “hayat kurtarmıyor” dese de ilacı tamamen çöpe atmamak lâzım. Bireysel karar verilmeli: Çok yaşlı, bağışıklığı baskılı veya ağır risk grubundakilerde hâlâ mantıklı olabilir.

Önceki ve gerçek dünya verileri: Erken dönemde (aşısızlarda) %89’a varan fayda gösterdi. Bazı 2025 gerçek dünya çalışmaları (büyük kohortlar) hâlâ hastaneye yatışta %39, ölümde %61 azalma buldu. Etki popülasyona göre değişiyor.

▶ PANORAMIC’ te 14 vs 21 gün, CanTreatCOVID’ te 6 vs 9 gün iyileşme farkı var. Ama bu açık etiketli (open-label) çalışma olduğu için plasebo etkisi çok büyük. Hastalar ilacı aldıklarını bildikleri için subjektif iyileşme rapor ediyor olabilirler. Daha önceki çift-kör çalışmalarda (örneğin EPIC-SR) semptom süresi farkı istatistiksel olarak anlamlı değildi. 

Gelelim neticeye

💠 2026’daki büyük randomize çalışmalar Paxlovid’ in aşılanmışlarda ağır hastalık önlemede etkisiz olduğunu net olarak ortaya koydu.  İlaç sadece semptomları biraz hızlandırıyor gibi duruyor, o da subjektif.

💠 Karşı argümanlar büyük ölçüde copium (umutla kendini kandırma)!

💠 Paxlovid semptom sürelerini birkaç gün kısaltabiliyor ama bu fayda o kadar küçük ve sınırlı ki, çoğu aşılanmış yüksek riskli hastada klinik olarak anlamlı kabul edilmiyor.

💠 Milyarlarca dolarlık “Hayat kurtaran ilaç” iddiası büyük ölçüde çökmüş durumda.

***

EK (17.5.2026): Pandemiden yıllar sonra nihayet Kovid-19’u önleyen bir ilaç çıktı.

Tabii hayırlı olsun ama ben televizyonda vakti zamanında Mai ve Siyah dizisini izleyen genç kızın kitabevinde “Dizinin romanı çıkmış” diye şaşırması durumuna düştüm.

“Kovid’ in ilacı çıkmış” diye bağırasım geldi.

Ensitrelvir (ticari adı Xocova) adlı antiviral, ev içi temasta Kovid-19’u önlemede ilk kez başarılı oldu.

Çalışmanın Özeti:

▪ Maruziyetten sonraki 72 saat içinde 5 günlük tedavi başlananlarda semptomatik Kovid oranı: %3 iken plasebo grubunda: %9

Mutlak Risk Azalması (ARR): %6,1

Nispi risk azalması (RRR): %67

NNT (Number Needed to Treat): ≈ 17. Yani 17 kişi tedavi edilirse 1 semptomatik vaka önleniyor. Not: Allah için çok iyi bir değer!

İlaç, koronavirüsün çoğalması için kritik olan 3CL proteaz enzimini bloke ediyor. Paxlovid’ in bir bileşenine benzer şekilde çalışıyor ama maruziyet sonrası koruma konusunda Paxlovid’ den daha başarılı sonuç verdi.

Özellikle yaşlılar, bağışıklığı baskılanmış kişiler ve kronik hastalığı olanlar için değerli bir seçenek olabilir olmasına da Allah muhtaç da etmesin.

Kaynak: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2509306

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: