10 TIBBI TEDAVİDEN SADECE BİRİ YÜKSEK KALİTELİ DELİLLERLE DESTEKLENİYOR

Yazı Fontunu Büyült Yazı Fontunu Küçült Yazı Fontunu Sıfırla
kasa fişi

Yeni bir araştırmaya göre, her on tıbbi tedaviden sadece birinin yüksek kalitede delillere sahiptir.

Journal of Clinical Epidemiology‘ de yayınlanan araştırma, 2015-2019 seneleri arasında yayınlanan 154 Cochrane sistematik değerlendirmesi üzerinde yapıldı.

GRADE (grading of recommendations, assessment, development and evaluation) adı verilen ve yayınların yüksek veya düşük kalitede deliller sağlayıp sağlamadığını gösteren yönteme göre bunlardan sadece 15 inin (%9.9) yüksek kalitede delillere sahip olduğu tespit edildi.

Bunlar içinde de iki yayında klinik pratikte faydalı olabilecek istatistiki bakımdan anlamlı netice elde edildi.

Aynı sistem kullanılarak yüzde 37’ sinin orta, %31'inin düşük ve %22'sinin çok düşük kaliteli kanıtlara sahip olduğu belirlendi.

GRADE sistemi nedir?

GRADE Sistemi önyargı riski gibi şeylere bakar.

Mesela, hastaların gerçek ilaç mı plasebo mu aldıklarını bilmedikleri “kör” çalışmalar “kör olmayanlara” göre daha yüksek kalitede delil sağlar.

Körlük önemlidir çünkü nasıl bir tedavi aldıklarını bilen hastalarda plasebo etkisi bilmeyenlere göre daha fazladır.

Diğer şeylerin yanı sıra, GRADE, tedavinin nasıl kullanıldığındaki farklılıklar sebebiyle çalışmaların özensiz olup olmadığını da dikkate alır.

Bu 154 çalışma, 2016 yılında yapılan 608 sistematik incelemenin güncellemeleri olduğu için seçildi.

Bu bize, yeni delillerle güncellenen incelemelerin daha kaliteli olup olmadığını kontrol etmemizi de sağlayabilirdi ama netice öyle çıkmadı.

2016 çalışmasında tedavilerin yüzde 13.5’ i yüksek kalitede delillere sahipti ve daha fazla delil toplandıkça delil kalitesinde azalma eğilimi ortaya çıktı.

Makalenin dergiye göre düzenlenmesi - Makalenin format edilmesi

Araştırmanın bazı kusurları var

Çalışmadaki örnekleme büyüklüğü temsili olmayabilir; diğer çalışmalar tıbbi tedavilerin %40'ından fazlasının etkili olabileceğini göstermiştir.

Ayrıca, çalışmadaki örneklem diğerlerinden daha iyi olan belirli tıbbi tedavi türlerinin (farmakolojik, cerrahi, psikolojik) olup olmadığını kontrol edecek kadar büyük değildi.

Delillerin derecelendirilmesi için "altın standart" ın (GRADE) çok katı olması da mümkündür.

Çok düşük kaliteli araştırmalar

Birçok düşük kaliteli çalışma yayınlanıyor ve çalışmamız sadece bunu yansıtıyordu.

Yayınlanmış tıbbi makalelerin bir veri tabanı olan PubMed’ de her sene 12 binden fazla yeni klinik çalışma yayınlanmaktadır. Bu her gün 30 yeni araştırma yayınlanıyor demektir.

Sistematik değerlendirmeler de bunların bir sentezini yapmak için tasarlanmıştır ama bunların sayısı çok ama çok fazladır; sadece PubMed’ de senede 2 binden fazla sistematik değerlendirme yayınlanıyor.

Delile dayalı tıp (müdellel tıp=kanıta dayalı tıp), 30 yılı aşkın bir süredir araştırma kalitesini iyileştirme ihtiyacını dile getiriyor ama paradoks olarak kılavuzların ve rehberliğin yaygınlaşmasına rağmen işlerin geliştiğine dair bir delil bulunmamaktadır.

1994’ de Oxford Üniversitesi’ nden istatistik profesörü Doug Altman daha az ama daha iyi araştırma yapılmasını istedi.

Bu çok iyi olacaktı ama tam tersi oldu.

Kaçınılmaz olarak, her yıl yayınlanan denemelerin tsunamisi, akademide hayatta kalmak için yayınlama ihtiyacı ile birleştiğinde, çok fazla çöpün yayına yol açtı ve bu zaman içinde de değişmedi.

İyi bir delil olmadan, kullandığımız tedavilerin işe yarayıp yaramadığından emin olamayız.

GRADE yöntemi çok acımasızdır

Bir marangoz, aletlerini yalnızca son çare olarak suçlamalıdır, bu nedenle, GRADE' in işe yaramadığı bahanesi yalnızca dikkatli bir şekilde kullanılmalıdır.

Yine de GRADE sisteminin bazı durumlar için çok sert olduğu muhtemelen doğrudur. Mesela, belirli bir egzersiz rejimini değerlendiren herhangi bir araştırmanın yüksek kalitede olması neredeyse imkânsızdır.

Bir egzersiz araştırması "kör" olamaz: egzersiz yapan herkes egzersiz grubunda olduklarını bilecek, kontrol grubundaki kişiler egzersiz yapmadıklarını bileceklerdir.

Ayrıca, büyük insan gruplarının tam olarak aynı egzersizi yapmasını sağlamak zordur, oysa herkesin aynı hapı almasını sağlamak daha kolaydır.

Bu tür işin tabiatından kaynaklanan problemler, güvenli egzersiz ne kadar yararlı olursa olsun, egzersiz denemelerini daha düşük kalitede değerlendirmeye mahkûm eder.

Bizim yöntemimizde katı idi.

Sistematik incelemelerin her biri de yüksek kalitede birçok sonucu olsa da biz birincil sonuçlara odaklandık.

Mesela, ağrı kesicilerin değerlenmesindeki birincil sonuç ağrıda bir azalma olacaktır. Daha sonra, anksiyeteyi azaltmaktan hasta memnuniyetine kadar bir dizi ikincil sonucu da ölçebilirler.

Birincil sonuçlara odaklanmak, yanlış bulguları önler. Eğer birçok sonuca bakacak olursak, bunlardan birinin sadece tesadüfen yüksek kalitede olması tehlikesi vardır.

Bunu hafifletmek için, birincil sonuç olmasa bile herhangi bir sonuç olup olmadığına baktık ve beş tedaviden birinin herhangi bir sonuç için yüksek kaliteli kanıtlara sahip olduğunu bulduk.

Ortalama olarak, etkinliği sistematik incelemelerde test edilen tıbbi tedavilerin çoğu, yüksek kaliteli kanıtlarla desteklenmemektedir.

Belirsizlikleri gidermek için daha az ama daha iyi araştırmaya ihtiyacımız var, böylece aldığımız tedavilerin işe yaradığından daha emin olabiliriz.

Kaynaklar:

https://www.jclinepi.com/article/S0895-4356(20)30777-0/fulltext

https://medicalxpress.com/news/2020-09-medical-treatments-high-quality-evidence.html

Yazı için 2 yorum yapılmış:

  1. Dr. Jivago dedi ki:

    Bizde yapılan bilimsel yayınların çoğu üfürüktür, bunlar sadece akademik yükseltmelerde evrak olarak işe yarar. Yayını yapan bile yayınını bir daha okumaz. Birilerinin yayına atıf yapması çok nadir rastlanan bir durumdur ve bu atıf işinde de watsap grubu gibi gruplar vardır. Sen bana atıf yap, ben sana atıf yapayım prensibine uyulur ki bu herkesin işine gelir.
    Çok az sayıdaki kaliteli yayını ve sahiplerini tabii ki tenzih ediyorum.

  2. Fuzuli dedi ki:

    Ağabey müsteâr ismini (şimdi nickname diyorlar) beğendim.
    Hoca Ahmet Rasim profesörler bilim adamı değildir deyince bazıları pek bozulmuşdu…

Siz de yorumunuzu paylaşın: