HABERİNİZ OLSUN
ETİBBA DİYOR Kİ
DERDİME BİR ÇARE
TABİBAN-I CİHAN İÇÜN
BENİM ŞARKILARIM
YENİ BİR PANDEMİ Mİ PLÂNLANIYOR?
💥 Yeni bir pandemi mi planlanıyor https://www.youtube.com/watch?v=Wc2UJw0JiFQ
***
Dikkat: Yazının sonunda ek var!
***
Son günlerde medyada Rusya’ da bir laboratuar çalışanının veba pnömonisinden vefat ettiğine, hastanenin hatta hastanenin karantina altına alındığına dair çoğu resmi bilgi olmayan, söylentilere dayalı çelişkili haberler dolaşıyor.
Sibirya’daki Irkutsk Anti-Veba Araştırma Enstitüsü’nde çalışan bir laboratuvar görevlisi, bazı kaynaklara göre veba bazı kaynaklara göre ise göre sebebi açıklanmayan zatürreden ölmüş.
Reuters kurbanı 28 yaşındaki laboratuvar teknisyeni Darya Shipilova olarak adlandırıyor; 2 Ekim civarında öldüğü, yaklaşık 200 temaslının gözlem veya karantinaya alındığı bildiriliyor.
Tüp kırılması, Tayland seyahati veya Moğolistan sınırına yakın bölgeye gitme gibi teoriler dolaşıyor.
Yetkililer, örneklerde ölenin mesleğiyle bağlantılı mikroorganizma bulunmadığını, DSÖ de Irkutsk’ta veba vakası kaydı olmadığını iddia ediyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Rus yetkililerden laboratuvar çalışanının enfekte olmuş olabileceğine dair bilgi aldıklarını, iç yayılım endişesi ve karantina adımları görüldüğünü, alarm sebebi olmadığını, ancak yakından takip edilmesi gerektiğini, ABD–Rusya seyahatinin zaten çok sınırlı olduğunu söylüyor.
Neden modern pandemik risk düşük?
Veba hâlâ endemik bölgelerde görülüyor. DSÖ verilerine göre 2019–2025 döneminde 10 ülkede yaklaşık 4.000 şüpheli vaka ve 423 ölüm bildirildi (çoğu Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Madagaskar’da). ABD’de yılda ortalama 5–7 vaka görülüyor (çoğu batı bölgelerinde, kemirgen/pire kaynaklı).
İnsandan insana bulaşan tek form pnömonik (akciğer) vebadır. Bubonik form genellikle pire ısırığıyla bulaşır ve doğrudan insandan insana kolay yayılmaz.
Kara Ölüm (Black Death) benzeri bir pandemi çok düşük bir ihtimal. Çünkü:
▪ Bulaşıcılık düşük: Veba bakterisinin temel üreme sayısı (R₀) yaklaşık 1,1–1,3’tür. Yakın temas (yüz yüze, damlacık) gerekir; Kovid gibi uzun süre havada asılı kalmaz veya semptom öncesi bulaşmaz.
▪ Antibiyotiklerle tedavi edilebilir: Elimizde etkili antibiyotikler var. Erken tedavi ile ölüm oranı ciddi şekilde düşer. Tedavi gecikirse (özellikle pnömonik formda) mortalite hâlâ çok yüksek (tedavisiz neredeyse %100).
▪ Belirgin ve hızlı semptomlar: Ateş, öksürük, nefes darlığı hızla gelişir; hasta genellikle çok hasta olduğu için seyahat etmez. Bu, izolasyon ve temaslı takibini kolaylaştırır.
▪ Modern tedbirler: Kemirgen kontrolü, sanitasyon, hızlı tanı, temaslılara profilaktik antibiyotik ve uluslararası sürveyans sistemleri.
▪ Tarihsel örnek: 2017 Madagaskar salgını 2.400+ vakaya ulaştı ama kontrol altına alındı; küresel pandemiye dönüşmedi.
Riskler neler?
▪ Tedaviye geç başlanması veya sağlık sisteminin zayıf olduğu bölgelerde lokal salgınlar hâlâ ölümcül olabilir.
▪ Nadir antibiyotik dirençli suşlar (özellikle Madagaskar’da 1990’larda plasmid kaynaklı çoklu direnç bildirildi). Çoğu suş hâlâ hassastır.
▪ Biyoterörizm potansiyeli: CDC tarafından Kategori A ajan olarak sınıflandırılır (aerosolize edilmiş pnömonik form en tehlikeli senaryodur). Çoklu ilaç antibiyotik direnci ve insandan insana bulaşma, laboratuvar manipülasyonu ile kolayca elde edilebilir.
Gelelim neticeye
Dünyada her gün binlerce insan zatürreden ölürken ve bu durum kimsenin ilgisini çekmezken veba olduğu da zatürre olduğu da şüpheli olan bir vakanın tüm dünyada konuşulması, endişe yaratması, Başkan Trump’ ın topa girmesi kafaları karıştırıyor.
Ben, ne olduğu tam da belli olmayan bu ölüm vakasının tıpkı 6 sene evvelki plandemide olduğu gibi siyasetçiler tarafından kendi menfaatleri için kullanıldığını, ABD’ de yaklaşan seçimler öncesinde halkın dikkatinin başka taraflara çekilmesi gayreti olduğunu düşünüyorum.
Bu hakikaten damlacık yoluyla bulaşan bir veba pnömonisi olsaydı, temaslılarda hızla ikincil vakalar beklenirdi. Böyle bir bildirim olmadı.
Bu arada tabii ki Rusya’nın eski laboratuvar kazalarında (Vektor’daki Marburg iğne batması dahil) gecikmeli ve eksik açıklama geçmişini de hatırlamakta fayda var.
⏺ Gizemli veya sebebi bilinmeyen zatürre tabirine de takılmayın. Günümüzde zaten zatürrelerin en az yarısının sebebi belirlenememektedir.
💥 İspatlanmış bir laboratuvar kazası da ispatlanmış bir veba salgını da olmamakla beraber yüksek riskli bir tesiste şüpheli bir ölüm, geniş karantina ve birbiriyle çelişen haberlerin mutlaka dikkatle takip edilmesi de gereklidir.
Veba nedir?
Veba, Yersinia pestis bakterisinin sebep olduğu zoonotik bir enfeksiyondur. Tabii döngüsü kemirgenler ve onları ısıran pireler üzerindedir; insan genellikle tesadüfi konaktır.
Tarihte üç büyük pandemi yapmıştır (6. yüzyıl, 14. yüzyıl Kara Ölüm, 19. yüzyıl sonu). Bugün endemik odaklar başta Madagaskar ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti olmak üzere sınırlı bölgelerde sürer; ABD’nin güneybatısında da nadir hayvan kaynaklı vakalar görülür.
Üç ana klinik biçimi vardır:
▪ Bubonik: En sık form. Enfekte pire ısırığı veya hasta hayvanla temastan sonra 2–8 günde ateş, baş ağrısı, halsizlik ve ağrılı şiş lenf düğümleri (bubo) gelişir. Tedavisiz ölüm oranı kabaca %30–60; antibiyotikle belirgin düşer.
▪ Septisemik: Bakteri kana yayılır. Şok, organ yetmezliği, cilt altı kanama ve doku hasarı yapabilir. Tedavisiz neredeyse her zaman ölümcüldür.
▪ Pnömonik: En ağır form ve insandan insana bulaşan tek biçimdir. İki yolla oluşur: tedavi edilmemiş bubonik veya septisemik vebanın akciğere yayılması (sekonder) ya da pnömonik vebalı bir insanın veya hayvanın öksürük damlacıklarının solunması (primer).
Pnömonik vebada kuluçka süresi soluma sonrası 1–3 gündür; 24 saate kadar inebilir. Ani yüksek ateş, baş ağrısı, halsizlik, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve öksürük başlar; balgam sulu veya kanlı olabilir. Hızla solunum yetmezliği ve sepsise gider. Tedavi edilmezse neredeyse her zaman ölümcüldür; belirtilerin ilk 24 saatinde antibiyotik başlanırsa sağkalım yüksektir.
Bulaşma yakın temasla olur. CDC, risk bölgesini yaklaşık 2 metre olarak verir; bulaş en çok bakım verenlerde ve aynı evde yaşayanlarda bildirilmiştir. ABD’de insandan insana bulaş 1924’ten beri belgelenmemiştir. Pire veya hayvan temasıyla bulaşan bubonik form kişiden kişiye kolay yayılmaz.
Tedavi antibiyotiktir. Birinci basamak seçenekler arasında siprofloksasin, levofloksasin, moksifloksasin, gentamisin ve streptomisin vardır; süre genelde 10–14 gündür. Erken oksijen ve destek tedavisi de gerekir. Temaslılara, özellikle pnömonik vaka sonrası, profilaktik antibiyotik verilebilir.
Modern antibiyotik çağında genel veba ölüm oranı ABD verilerinde yaklaşık %6 civarına inmiştir; pnömonik ve septisemik formlarda gecikme hâlâ belirleyicidir. Aşı yaygın kullanımda değildir; korunma pire ve kemirgen kontrolü, hasta hayvanlardan uzak durma ve şüpheli vakada hızla tedaviye dayanır.
Genel halk için yaygın olarak kullanılan, modern ve lisanslı bir veba aşısı yoktur. DSÖ, rutin aşılamayı önermez. Sadece yüksek riskli gruplar için (sürekli Yersinia pestis ile çalışan laboratuvar personeli ve bazı sağlık çalışanları) istisna getirir.
Rusya, Çin ve eski Sovyet ülkeleri gibi bazı bölgelerde eski tip canlı atenüe aşılar (özellikle EV76 suşu) hâlâ yüksek riskli gruplara ve endemik alanlarda yaşayanlara uygulanmaktadır. Bu aşılar Batı ülkelerinde yan etkileri ve sınırlı koruma sebebiyle onaylanmamıştır.
***
EK 1 (10.10.2026): Haşmet Babaoğlu’ nun “Tercih yapın, veba mı savaş mı?” başlıklı makalesi:
6 Nisan sabahı Doktor Bernard Rieux muayenehanesinden çıkınca sahanlığın ortasında ölü bir fareyle karşılaştı.
O anda fazla önemsemeden hayvanı ayağıyla itti ve merdivenleri indi. Ancak sokağa geldiğinde, bu farenin olması gereken yerde olmadığı aklına geldi ve kapıcıya haber vermek üzere geri döndü…”
***
Albert Camus’nun meşhur Veba romanının başlangıcı böyledir…
Nereden çıktı bu diyeceksiniz?
Rusya’da…
Sibirya’daki bir veba araştırma laboratuvarından sızıntı haberleri ortalığı sarınca, ister istemez dönüp dijital notlarıma baktım…
Kırım savaşının tifüs ve veba salgınıyla bitişe zorlanmasını ve Kafkasya göçlerindeki salgınların etkisini not etmişim…
Eh, o arada tabii ki Veba romanına da göz gezdirdim…
Merak edenler için söyleyeyim…
O kapıcı vebaya yakalanır ve ölür…
***
Sibirya’daki veba kaçağı üzerine söylenti çok, teyitli bilgi az…
Tüp kırılmış ve bakteri yayılmış da, uzman Darya Şipilova birkaç gün sonra ölmüş de, Irkutsk yakınlarındaki kasaba karantina altına alınmış da…
Ama Rusya’nın ağzı sıkı…
Trump ise her zamanki gibi geveze…
“Takip ediyoruz, biyolojik silah olduğunu düşünmüyoruz, gerçeği yakında öğreneceğiz” dedi ABD Başkanı…
DSÖ ise birden işin rengini değiştirdi; ölen uzmanın vücudunda ilgili bir enfeksiyona rastlanmadığını açıkladı geçen gün…
Şipilova gerçekten birdenbire hastalanıp ölmüş ama “nedeni bilinmeyen bir zatürre” nedeniyle…
Şaka gibi ama resmi bir açıklama…
***
Ben size madalyonun öteki yüzünü söyleyeyim…
Rusya savaş bitsin istiyor…
Küreselci oligarşi savaş bitsin istiyor.
Avrupa ve Ukrayna’yı “durmaya” itmek için salgın tehdidini masaya koydular…
***
Camus yine Veba romanında diyor ki…
Sıradan insanlar için savaşlar da, vebalar da hazırlıksız yakalanılan şeylerdir…
Peki “hükümran” güçler için durum nasıldır?
Cevap açık: Onlar salgını da, savaşı da adım adım hazırlarlar…
Tek problem aralarındaki çıkar çatışmaları ve enformasyon kargaşasıdır.
Sonra uzlaşırlar…
Bize salgından ölmek veya salgına kanmak kalır…
Ya da savaşı kabullenip bittiğinde ayakta kalmaya çalışmak…
Kaynak: https://www.sabah.com.tr/yazarlar/babaoglu/2026/10/09/tercih-yapin-veba-mi-savas-mi
***
EK 2 (10.10.2026): Haber, Rusya’nın medya spekülasyonlarını (özellikle ikinci ölüm/vaka iddialarını) reddettiğini, durumu kontrol altında tuttuğunu ve salgın riski olmadığını vurguladığını anlatıyor. Ancak birinci ölümün kesin sebebi (veba mı, başka bir şey mi) hâlâ net değil; DSÖ ve uluslararası çevreler daha fazla şeffaflık istiyor. Habere göre yetkililer “kontrollü ve tehdit yok” mesajı verirken, belirsizlik ve geçmiş tecrübeler (Kovid dönemi) endişeleri canlı tutuyor.
***
