Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Pnömonik vebada kuluçka süresi soluma sonrası 1–3 gündür; 24 saate kadar inebilir. Ani yüksek ateş, baş ağrısı, halsizlik, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve öksürük başlar; balgam sulu veya kanlı olabilir. Hızla solunum yetmezliği ve sepsise gider. Tedavi edilmezse neredeyse her zaman ölümcüldür; belirtilerin ilk 24 saatinde antibiyotik başlanırsa sağkalım yüksektir.

Bulaşma yakın temasla olur. CDC, risk bölgesini yaklaşık 2 metre olarak verir; bulaş en çok bakım verenlerde ve aynı evde yaşayanlarda bildirilmiştir. ABD’de insandan insana bulaş 1924’ten beri belgelenmemiştir. Pire veya hayvan temasıyla bulaşan bubonik form kişiden kişiye kolay yayılmaz.

Tedavi antibiyotiktir. Birinci basamak seçenekler arasında siprofloksasin, levofloksasin, moksifloksasin, gentamisin ve streptomisin vardır; süre genelde 10–14 gündür. Erken oksijen ve destek tedavisi de gerekir. Temaslılara, özellikle pnömonik vaka sonrası, profilaktik antibiyotik verilebilir.

Modern antibiyotik çağında genel veba ölüm oranı ABD verilerinde yaklaşık %6 civarına inmiştir; pnömonik ve septisemik formlarda gecikme hâlâ belirleyicidir. Aşı yaygın kullanımda değildir; korunma pire ve kemirgen kontrolü, hasta hayvanlardan uzak durma ve şüpheli vakada hızla tedaviye dayanır.

Gelelim neticeye

Resmi sistem olayı veba diye sınıflandırmadı. Eğer pnömonik veba ve damlacık yoluyla bulaşma olsaydı, temaslılarda hızla ikincil vakalar beklenirdi. Şu ana kadar doğrulanmış ikincil vaka bildirilmemesi, ya bulaşın olmadığı ya da karantinanın işe yaradığı ya da teşhisin farklı olduğu anlamına gelir. Hangisi olduğu dışarıdan ayırt edilemiyor.

Şeffaflık zayıf. Enstitü tam da bu bakteriyle çalışan bir tesis. Ölüm mesleki faaliyet gerekçesiyle geniş temas taraması ve karantina getirdi, sonra “meslekle ilgili patojen yok” denildi. Bu iki cümle bir arada durunca, ya ihtiyatlı protokol uygulandı ya da ilk bulgular sonradan yumuşatıldı. Rusya’nın eski laboratuvar kazalarında (Vektor’daki Marburg iğne batması dahil) gecikmeli ve eksik açıklama geçmişi, ikinci ihtimali dışlamayı zorlaştırıyor.

Küresel risk şu an düşük görünüyor. Pnömonik veba kişiye yakın damlacıkla bulaşır, kuluçka süresi kısadır ve antibiyotiğe duyarlıdır. Asıl tehlike, teşhisin gecikmesi ve kapalı bir ortamda bakım verenlere yayılmasıdır; kıtalararası sessiz bir pandemi senaryosu bu hastalık için zayıf bir modeldir.

Asıl çıkarım laboratuvar güvenliği tarafında. Veba, şarbon ve kolera gibi ajanlarla çalışan bir tesiste bir çalışanın açıklanamayan pnömoniden ölmesi, kazanın kendisi kanıtlanmasa bile biyogüvenlik denetiminin dışarıya kapalı olduğunu gösterir. Bağımsız numune, otopsi sonucu veya temaslı testlerinin paylaşılmaması, olayın “kontrol altında” denmesinin güvenilirliğini düşürür.

💥  Kanıtlanmış bir veba salgını yok. Kanıtlanmış bir laboratuvar kazası da yok. Olan, yüksek riskli bir tesiste şüpheli bir ölüm, geniş karantina ve birbiriyle çelişen anlatılar. Bundan çıkan pratik ders, bu tür olaylarda resmi “patojen bulunamadı” cümlesinin tek başına yeterli olmadığı; temaslı sonuçları ve laboratuvar kaydı açıklanmadan olayın kapanmış sayılamayacağıdır.