Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Dünya genelinde yaklaşık 12 milyon kişi Parkinson ile yaşıyor ve bu sayı son altı yılda neredeyse ikiye katlandı. Hastalık tarih boyunca çok nadirdi; ilk net tıbbi tanımı 1817’de yapıldı.

Hastalığın başlıca sebepleri genetik değil, çevreseldir.

Amerikalıların yalnızca yaklaşık %13’ünde bilinen genetik sebep veya risk faktörü var.

2025 BMJ çalışmasına göre vakaların %85-90’ı çevresel faktörler veya gen-çevre etkileşimiyle ilişkilidir.

Bu bir gıdalardaki, sulardaki ve havadaki kimyasalların pandemisidir.

Şüpheli kimyasallar

💠 Pestisitler (özellikle paraquat ve rotenone)

💠 Endüstriyel ve kuru temizleme solventleri (trikloroetilen/TCE ve perkloroetilen)

💠 Hava kirliliği

Bu maddeler Parkinson’da ölen dopamin üreten nöronlara doğrudan toksiktir.

▪ Camp Lejeune’ deki TCE kirliliğine maruz kalan gazilerde risk yaklaşık %70 daha yüksek.

▪ MPTP (paraquat’a benzer) ile kontamine sentetik eroinin genç insanlarda aniden ağır parkinsonizm yapar.

▪ Paraquat ile ilgili bulgular karışık: Bazı meta-analizlerde risk 1,6 kat artarken, büyük tarım kohortlarında net bağlantı bulunamadı.

Yaşlanma da çok önemli bir faktör

BMJ modellemesi 2050’ye kadar vaka sayısının 25 milyona çıkabileceğini ve artışın yaklaşık %90’ının yaşlanmadan kaynaklandığını öngörüyor.

Erken başlangıçlı (20-49 yaş) vakaların da ikiye katlandığı belirtiliyor.

Bazı uzmanlar artışın çevreden mi yoksa yaşlanma + daha iyi teşhisden mi kaynaklandığının henüz net olmadığını söylüyor.

İlliyet, sigara-akciğer kanseri kadar güçlü ve tutarlı değil; hastalık çok faktörlü ve maruziyetler genellikle 20-40 yıl öncesine dayanıyor.

Gelelim neticeye

Parkinson büyük ölçüde önlenebilir, çevresel kimyasallardan kaynaklanan bir hastalıktır.

Yaşlanma ve illiyet delillerindeki boşluklar sebebiyle tam bir “insan yapımı salgın” iddiası biraz havada kalıyor.

Kaynaklar:

https://www.bmj.com/content/388/bmj-2024-080952

https://www.thelancet.com/journals/laneur/article/PIIS1474-4422(25)00287-X/fulltext

https://www.parkinson.org/advancing-research/our-research/pdgeneration/genetics-behind-pd

https://jamanetwork.com/journals/jamaneurology/fullarticle/2805037

https://bmjopen.bmj.com/content/15/4/e095610

Kaynak: https://www.theepochtimes.com/health/is-parkinsons-disease-a-man-made-epidemic-6042648

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: