Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

💥 Parkinson pandemisinin farkında değiliz https://www.youtube.com/watch?v=KoTvdzFh2QU

***

Dünya genelinde yaklaşık 12 milyon kişi Parkinson ile yaşıyor ve bu sayı son altı yılda neredeyse ikiye katlandı. Hastalık tarih boyunca çok nadirdi; ilk net tıbbi tanımı 1817’de yapıldı.

Hastalığın başlıca sebepleri genetik değil, çevreseldir.

Amerikalıların yalnızca yaklaşık %13’ünde bilinen genetik sebep veya risk faktörü var.

2025 BMJ çalışmasına göre vakaların %85-90’ı çevresel faktörler veya gen-çevre etkileşimiyle ilişkilidir.

Bu bir gıdalardaki, sulardaki ve havadaki kimyasalların pandemisidir.

Şüpheli kimyasallar

💠 Pestisitler (özellikle paraquat ve rotenone)

💠 Endüstriyel ve kuru temizleme solventleri (trikloroetilen/TCE ve perkloroetilen)

💠 Hava kirliliği

Bu maddeler Parkinson’da ölen dopamin üreten nöronlara doğrudan toksiktir.

▪ Camp Lejeune’ deki TCE kirliliğine maruz kalan gazilerde risk yaklaşık %70 daha yüksek.

▪ MPTP (paraquat’a benzer) ile kontamine sentetik eroinin genç insanlarda aniden ağır parkinsonizm yapar.

▪ Paraquat ile ilgili bulgular karışık: Bazı meta-analizlerde risk 1,6 kat artarken, büyük tarım kohortlarında net bağlantı bulunamadı.

Yaşlanma da çok önemli bir faktör

BMJ modellemesi 2050’ye kadar vaka sayısının 25 milyona çıkabileceğini ve artışın yaklaşık %90’ının yaşlanmadan kaynaklandığını öngörüyor.

Erken başlangıçlı (20-49 yaş) vakaların da ikiye katlandığı belirtiliyor.

Bazı uzmanlar artışın çevreden mi yoksa yaşlanma + daha iyi teşhisden mi kaynaklandığının henüz net olmadığını söylüyor.

İlliyet, sigara-akciğer kanseri kadar güçlü ve tutarlı değil; hastalık çok faktörlü ve maruziyetler genellikle 20-40 yıl öncesine dayanıyor.

Parkinson hastalığının tipik belirtileri (erken ve ilerleyen dönemler):

Erken belirtiler

▪ Tremor (titreme): Özellikle istirahat halinde bir elde başlar (parmaklar “para sayma” hareketi gibi). Stresle artabilir, uyurken azalır.

▪ Bradikinezi (yavaş hareket): Günlük işler yavaşlar, küçük hareketler zorlaşır (örneğin yazı yazmak küçülür ve zorlaşır).

▪ Kas sertliği (rijidite): Kollar, bacaklar veya boyunda sertlik; hareket ettirirken “dişli çark” hissi olabilir.

▪ Yüz ifadesinde azalma (maske yüz): Mimikler azalır, yüz ifadesiz görünür.

▪ Yürüme değişiklikleri: Adımlar küçülür, kollar daha az sallanır, duruş öne eğik olabilir.

Diğer sık görülen belirtiler

▪ Denge ve postür sorunları (düşme riski artar)

▪ Sesin kısılması veya monotonlaşması

▪ Koku duyusunda azalma (çok erken bir işaret olabilir)

▪ Uyku sorunları (REM uyku davranış bozukluğu gibi)

▪ Kabızlık

▪ Depresyon, anksiyete veya hafıza/konsantrasyon güçlüğü

▪ El yazısında küçülme (mikrografi)

Gelelim neticeye

“Yaşlanma ve illiyet delillerindeki boşluklar sebebiyle tam bir “insan yapımı salgın” iddiası biraz havada kalıyor” diyenlere ben katılmıyorum.

Parkinson büyük ölçüde önlenebilir, çevresel kimyasallardan kaynaklanan bir hastalıktır.

Kaynaklar:

https://www.bmj.com/content/388/bmj-2024-080952

https://www.thelancet.com/journals/laneur/article/PIIS1474-4422(25)00287-X/fulltext

https://www.parkinson.org/advancing-research/our-research/pdgeneration/genetics-behind-pd

https://jamanetwork.com/journals/jamaneurology/fullarticle/2805037

https://bmjopen.bmj.com/content/15/4/e095610

Kaynak: https://www.theepochtimes.com/health/is-parkinsons-disease-a-man-made-epidemic-6042648

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: