Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Halk arasında zayıflama ilaçları olarak bilinen GLP-1 reseptör agonistleri (Ozempic, Mounjaro vb.) hakkında aceleci ve iddialı yorumlar var. Gözlemsel çalışmalara dayalı sonuçlar, filim adamları tarafından illiyet bağı varmış gibi sunuluyor.

İtalya’da gözlemsel çalışmada, 301 diyabet kliniğinden 2004-2024 arası verilerle, daha önce kalp-damar hastalığı olmayan tip 2 diyabetli 80.302 kişiyi incelendi.

Bunların %60,5’i GLP-1 tedavisini bırakmıştı, %39,5’i devam ediyordu.

Ana bulgu (eşleştirme sonrası):

▪ Birleşik sonuç (kalp krizi + inme + her türlü ölüm): Bırakanlarda risk yaklaşık 2 kat daha yüksek (HR 2.03).

▪ Her türlü ölüm: Bırakanlarda risk yaklaşık 4,5-5 kat daha yüksek (HR 4.81).

Oranlar (100 kişi-yıl başına):

▪ Birleşik olay: Devam edenlerde ~2, bırakanlarda ~4

▪ Ölüm: Devam edenlerde ~0,5, bırakanlarda ~2,2

Önemli noktalar:

▪ İlişki özellikle obez kişilerde daha güçlüydü.

▪ Tedavi bırakıldıktan sonra kan şekeri, tansiyon, kilo gibi klasik risk faktörlerinde değişiklikler sınırlıydı; bu da risk artışını tek başına açıklamıyor.

Sonuç: Tip 2 diyabetli ve daha önce kalp hastalığı olmayan kişilerde GLP-1’i bırakmak, devam etmeye kıyasla kalp krizi, inme ve ölüm riskinin belirgin şekilde artmasıyla ilişkili bulundu.

Kaynak: https://x.com/thelancet/status/2120070961558880614?s=48

Makale: GLP-1 receptor agonist discontinuation and cardiovascular events and all-cause mortality in people with type 2 diabetes: a retrospective cohort study

GLP-1 ilaçlarının (semaglutid, tirzepatid vb.) yağ yakma/kilo verme dışında olumlu etkileri var

▪ Kan şekeri kontrolü: Tip 2 diyabette HbA1c’yi düşürür, insülin ihtiyacını azaltır.

▪ Kalp-damar koruması: Kalp krizi, inme ve kalp kaynaklı ölüm riskini azaltır (özellikle diyabet veya yüksek riskli kişilerde).

▪ Böbrek koruması: Böbrek fonksiyon kaybını yavaşlatır, proteinüriyi azaltır.

▪ Karaciğer yağlanması: Karaciğerdeki yağ birikimini azaltır (NAFLD/MASH’ de faydalı).

▪ Kan basıncı: Hafif-orta düzeyde tansiyon düşürücü etkisi vardır.

Gözlemsel çalışmalara dayanan olumlu etkiler neler?

ABD Veteranlar İşleri (VA) veri tabanından tip 2 diyabetli, yeni başlayan GLP-1 kullanımı olan 215.970 kişi üzerinde elde edilen sonuçlar illiyet bağı varmış gibi anlatılıyor. Bu çalışma tamamen gözlemseldir.

Karşılaştırma grupları: Sülfonilüre, DPP-4 inhibitörü, SGLT2 inhibitörü başlayanlar ve diğer diyabet ilaçlarını devam ettirenler.

Toplam 175 farklı sağlık sonucu (hastalık) sistematik olarak taranmıştır.

▪ Madde kullanım bozuklukları: Alkol, esrar, uyarıcı ve opioid kullanım riskinde azalma

▪ Nörolojik / bilişsel: Demans ve Alzheimer riskinde azalma, nöbet riskinde düşüş

▪ Psikiyatrik: Psikotik bozukluklar ve intihar düşüncesi riskinde azalma

▪ Nörokognitif bozukluklar (Alzheimer ve demans dahil)

▪ Epilepsi nöbetleri

▪ Enfeksiyon ve solunum: Pnömoni, sepsis, KOAH, uyku apnesi ve solunum yetmezliği riskinde azalma

▪ Pıhtılaşma: Derin ven trombozu, pulmoner emboli ve pıhtılaşma bozuklukları riskinde azalma

▪ Bazı kanserler: Meme, karaciğer, kolorektal ve pankreas kanseri riskinde (obezite ilişkili) azalma sinyalleri

▪ Kemik: Bazı çalışmalarda kırık riskinde azalma (özellikle diyabetlilerde)

▪ Prediyabet: Metformine kıyasla diyabete ilerlemeyi azaltma, kan şekerini normale döndürme ve mortalite düşüşü

Bunlar gözlemsel verilerdir; illiyet bağı olduğunu göstermez. Gözlemsel bulgular hipotez üretir, kesin tedavi önerisi olmaz.

Kaynak: https://www.nature.com/articles/s41591-024-03412-w

Makale: Mapping the effectiveness and risks of GLP-1 receptor agonists. Nature Medicine, 2025).

Tıp tarihindeki ilaç faciaları

Tıp ve eczacılık tarihinde “talidomid, rofekoksib, kloramfenikol, dietilstilbestrol” gibi çok acı tecrübeler vardır.

Talidomid (Thalidomide):
1950-60’larda hamilelerde sabah bulantısına karşı kullanıldı. Binlerce bebekte kol ve bacakların çok kısa kalması veya hiç oluşmaması (fokomeli) gibi ağır doğum kusurlarına yol açtı.

Rofekoksib (Rofecoxib / Vioxx):
Ağrı ve artrit için kullanılan bir NSAİİ (kortizon olmayan anti-enflamatuar) idi. Kalp krizi ve inme riskini anlamlı şekilde artırdığı ortaya çıkınca 2004’te piyasadan çekildi.

Kloramfenikol (Chloramphenicol):
Güçlü bir antibiyotiktir. Nadir ama ölümcül olabilen aplastik anemiye (kemik iliğinin tamamen çökmesi) yol açar. Yenidoğanlarda ise “gri bebek sendromu” (dolaşım yetmezliği ve ölüm) yapabilir.

Dietilstilbestrol (DES):
1938-1971 arasında düşük önleme amacıyla hamilelere verildi. Kız çocuklarında vajina ve rahim ağzı kanseri (berrak hücreli karsinoma) riskini artırdı; erkek çocuklarda ise üreme sorunları ve genital anomalilere sebep oldu.

Fenfluramin + Fentermin (Fen-Phen):
Kilo verme amaçlı kullanıldı. Kalp kapaklarında ciddi hasara ve pulmoner hipertansiyona yol açtı. 1997’de piyasadan çekildi.

Serivastatin (Baycol):
Statin grubu kolesterol ilacıydı. Kas yıkımı (rabdomiyoliz) ve böbrek yetmezliği riskini çok artırdığı için 2001’de geri çekildi.

Troglitazon (Rezulin):
Tip 2 diyabet ilacıydı. Ağır karaciğer hasarı ve karaciğer yetmezliğine neden oldu. 2000’de piyasadan kaldırıldı.

Rimonabant (Acomplia):
Kilo verme ilacıydı. Depresyon, intihar düşüncesi ve diğer ciddi psikiyatrik yan etkilere yol açtı. 2008’de geri çekildi.

Sibutramin (Meridia / Reductil):
Yine kilo verme ilacıydı. Kalp krizi ve inme riskini artırdığı tespit edilince 2010’da piyasadan çekildi.

Fenasetin:
Eski bir ağrı kesiciydi. Uzun süreli kullanımda böbrek yetmezliği ve idrar yolu kanserine yol açtığı için 1980’lerde birçok ülkede yasaklandı.

Bu örnekler, ilaçların uzun vadeli ve özellikle gebelikteki risklerinin yeterince araştırılmadan kullanıldığında ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.

Gelelim neticeye

Halk arasında zayıflama ilaçları olarak bilinen GLP-1 reseptör agonistlerinin tıpta yeni bir dönem başlattığı doğru ama bunlar hakkında yapılan aceleci ve iddialı yorumlar bilim dışı.

Gözlemsel çalışmalara dayalı verilerin, filim adamları tarafından illiyet bağı varmış gibi sunulması son derecede tehlikeli ve telafisi de olmayan sonuçlara yol açması mümkündür.

Tıp tarihi bunun acı örnekleriyle doludur.

İlaçlara değil, bunların şuursuzca yazılması ve uçana kaçana yazılmasının teşvik edilmesine karşıyım.

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: