Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Dikkat: Yazının sonunda ek var!

***

Kolesterol sentezini baskılayan ilaçlar (statinler) kolesterol dışında başka bir çok önemli maddenin sentezini de azaltırlar.

Statinler, HMG-CoA redüktaz enzimini inhibe eder.

Bu enzim, mevalonat yolunda HMG-CoA’yı mevalonata çeviren hız sınırlayıcı basamaktır.

Enzim bloke olunca:

▪ Karaciğerde kolesterol sentezi azalır

▪ Karaciğer hücreleri daha fazla LDL reseptörü üretir

▪ Kanda dolaşan LDL (kötü kolesterol) daha fazla karaciğere alınır ve düşer

Mevalonat yolu metabolizmanın ana arterlerinden biridir.

Bu yolun bloke olması kolesterol dışında şu maddelerin sentezini de baskılar:

▶ Steroid hormonlar: Kortizol,  aldosteron, testosteron, östrojen, progesteron

▶ D vitamini

▶ Safra asitleri: Yağ sindirimi ve emilimi için gerekli.

▶ Dolikol: Proteinlere şeker eklenmesi (N-bağlı glikozilasyon) için zorunlu lipid taşıyıcı. Hücre zarındaki birçok proteinin doğru işlevi için gerekli.

▶ Ubiquinone (Koenzim Q10): Mitokondri elektron taşıma zincirinde elektron taşıyıcı. ATP üretimi ve antioksidan savunma için kritik.

▶ Heme A: Sitokrom c oksidaz (kompleks IV) yapısında bulunur. Mitokondriyal solunum zincirinin son basamağında oksijen kullanımını sağlar.

▶ Prenile proteinler (farnesile ve geranilgeranile proteinler): Ras, Rho, Rab, lamin vb. sinyal proteinleri. Hücre büyümesi, iskelet düzenlenmesi ve zar bağlanması için gereklidir.

▶ İzopentenil-tRNA: Bazı tRNA’ların modifikasyonu. Protein sentezi doğruluğu için önemlidir.

💠  Bu yolun bloke olması vücudun fabrika ayarlarının bozulması demektir. Kolesterol dışında yukarıda adı sayılan tüm maddelerin sentezi azalır.

Kolesterol hapları bunama riskini %150 artırıyor

ABD’ de 83 bin kişi üzerinde yapılan çalışmada kolesterol hapı (statin) kullanımının bunama riskini %122 (2.2 misli), Birleşik Krallık’ ta 173 bin kişi üzerinde ise %154 (2.5) artırdığı tespit edildi.

Risk yüksek dozlarda, orta-düşük dozlara göre yaklaşık %14 daha yüksek idi.

İlişki Alzheimer ve vasküler demans dahil alt tiplerde de görüldü; lipofilik ve hidrofilik statinlerde benzer yönde (hidrofiliklerde biraz daha yüksek nokta tahminleri).

COQ7 üzerinden dolaylı etki istatistiksel olarak anlamlıydı ve toplam ilişkinin %8,2’sini açıkladı.

Daha yüksek COQ7 düzeyleri daha düşük demans olasılığıyla ilişkiliydi.

Gözlemsel çalışma, residual confounding mümkün.

Bunama yapmaz diyen çalışmalar da var

Çok sayıda büyük meta-analiz (milyonlarca kişilik) statin kullanımının demans riskini azalttığını veya en azından artırmadığını gösteriyor (HR’ler genelde 0,80–0,90 bandında).

Lipid düşürücü tedavilerin bilişsel sonuçlar üzerinde anlamlı zarar veya faydası gösterilemediğini ortaya koyan RCT’ ler de var.

Gelelim neticeye

Tek bir gözlemsel çalışmayı öne çıkarıp genel tabloyu yok saymak elbette doğru olmaz diye düşünenler olabilir

Ancak statinlerin etkinliklerini, yan etkilerini, maliyetini ve benzer oranda faydanın adam gibi beslenme, egzersiz gibi sağlıklı hayat tarzı unsurları ile de sağlanabildiği dikkate alındığında işin rengi değişecektir.

Mevalonat yolunun baskılanmasının hayati önemi olan hormon, vitamin, safra asitleri başta olmak üzere birçok maddenin sentezini azaltması bana göre çok önemlidir.

Bunu bilen bir doktorun statin yazması, bir hastanın bu ilaçları içmesi büyük cesaret ister. Bende bu cesaret yok, ben tabansızın biriyim. 

İlaç veya statin karşıtı değilim. Bunların vahşice pazarlanması, bilinçsizce yazılması karşıtıyım.

Bu ilaçlardan sağlanacak faydanın sağlıklı hayat tarzı ile üstelik sıfır risk ve sıfır maliyetle ve ayrıca hemen her hastalığa karşı koruma da sağlayacağına inanıyorum. 

Sağlıklı hayat tarzı meftunuyum. İlaç, asla ilk seçenek olmamalıdır.

K: https://www.frontiersin.org/journals/pharmacology/articles/10.3389/fphar.2026.1915633/full

Kaynak: https://x.com/drahmetrasim/status/2118079735930536020?a=6oWP2zaKVbKP9OMeLPA&s=20

***

EK 1 (5.11.2026): HALUK VAHABOĞLU

Sevgili @drahmetrasim dikkatimi çekti bu makaleye Oldukça değerli bir veri sunuyor Statin kullananlarda merkezi sinir sistemi arızası anlamlı olarak fazla (demans vb). Çalışmanın en kıymetli tarafı istatistikleri çok düzgün çalışılmış: +

Duyarlılık analizleri ve özellikle competing risk analizi çok değerli. En önemlisi adjusted ve unadjusted HR’lerin benzeşik olması Zayıf tarafı “race” ayrımı yapması (sebebini anlamadım) gelelim sonuca:+

Statin kullanımının sağ kalım üzerine bir etkisi olmadığı da görülüyor. Bunu fine-gray modelin sonucu değiştirmemesinden anlıyoruz (dolaylı çıkarım). Bu bilginin açıkça verilmemesi de gene editör puştluğu sanki, bilemedim. iyi de şimdi ne olacak?+

Genelde bu tür çalışmalarda iki ihtimal vardır. Ya yazarlar başka bir ürün için yapılan ön pazarlama çalışmanın faydalananıdır veya çalışma ulusal sağlık sistemi tarafından desteklenen bağımsız bir çalışmadır.

Çalışmayı Güney Kore Devleti finanse etmiş ve yazarların ilaç sektörü ile bir ilişkisi yok. Bu çok değerli Bizim bakanlığımıza da buradan bir gönderme yapalım

Bu tür ülke ekonomisini etkileyen ilaç, aşı vb ürünlerin yerli ve bağımsız bilim adamları tarafından çalışılmasını destekleyecek fon oluşturulmalı ve hatta bir bağımsız ulusal yayın hattı oluşturulmalıdır (Bana TUBİTAK var ya demeyin)

Kaynak: https://x.com/HalukVAHABOLU/status/2118347807983571372?a=8HKnGwOk2VrKHmFyxR0&s=20

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: