ÇOCUKLUKTA UZUN EKRAN SÜRESİ HAFIZA VE ZEKÂYA İYİ GELİYORMUŞ
💥 Çocuklukta uzun ekran süresi hafıza ve zekâya iyi geliyormuş https://www.youtube.com/watch?v=tG0Sk8NcCnI
***
Hayatımızın artık ayrılmaz bir parçası haline gelen ekranların uzun süreler, bilinçsiz kullanımının doğrudan ve dolaylı olarak hem bedensel hem ruhsal hastalıklara zemin hazırladığı çok iyi biliniyor.
Gel gelelim, çocuklar üzerinde yapılan Fin PANIC çalışmasında küçük çocukluk çağında ekran süresinin fazla olmasının ergenlikte bilişsel testlerde daha yüksek puanlar ve hızlı tepki verme süresi gibi olumlu sonuçlarla bağlantılı olabileceği sonucuna varıldı.
Faydanın ekran muhtevasına (oyun, okuma, ödev gibi) bağlı olabileceği belirtiliyor; sadece süre değil, kalitenin de önemli olduğu belirtiliyor.
Bu, ekran ticareti yapanlar tarafından kötüye kullanılabilecek bir çalışma.
“Gördünüz mü, çocuk ne kadar çok ekrana bakarsa o kadar zeki, uyanık oluyor” diye dünyayı bilinçsizce cep telefonu, tablet kullanımına özendirmeye çalışacaklardır.
Bu, tıpkı sigara içenlerde Parkinson, ülseratif kolit, sarkoidoz gibi hastalıkların daha az görülmesine yani sigaranın bu hastalıklar için adeta koruyucu olmasına benzetilebilir.
Sigara içenlerde bu hastalıkların görülme oranı biraz az olabilir ama tüm kanserler, kalp-damar ve akciğer hastalıkları başta olmak üzere birçok ölümcül hastalığın riski de ileri derecede artar.
PANIC çalışması hakkında
Doğu Finlandiya Üniversitesi’nde yürütülen uzun vadeli bir hayat tarzı müdahale ve takip çalışmasıdır.
2007–2009’da 7–9 yaşındaki 504 çocukla başlamış, katılımcılar ergenliğe ve erken yetişkinliğe kadar takip edilmiştir.
Amaç; fiziksel aktivite, beslenme, hareketsiz hayat ve diğer hayat tarzı faktörlerinin obezite, tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalık, bilişsel fonksiyon ve ruh sağlığı gibi kronik hastalıklarla ilişkisini incelemektir.
Genetik, gelişimsel, metabolik, kardiyovasküler ve bilişsel veriler kapsamlı şekilde toplanmıştır.
Bu çalışmadan 260 çocuğa ait verilerden elde edilen bir analizde (Pediatric Exercise Science, 2026; Jalanko ve arkadaşları), 260 çocuk (136 erkek, 124 kız) yaklaşık 8 yaşından 16 yaşına kadar takip edildi.
Fiziksel aktivite, hareketsiz süre ve ekran süresi hem anketlerle hem de giyilebilir cihazlarla ölçüldü; bilişsel performans ise ergenlikte CogState gibi bilgisayarlı testlerle değerlendirildi.
NOT: Giyilebilir cihazlar fiziksel aktivite ve hareketsizliği ölçebilir; ekran başında geçirilen süreyi doğrudan ölçtükleri anlamına gelmez.
Çocukluktan ergenliğe kadar bildirilen daha yüksek kümülatif ekran süresi, ergenlikte daha yüksek genel biliş puanları ve iki çalışma belleği görevinde (1-back ve 2-back) daha hızlı tepki süreleriyle ilişkilendirildi.
Bu ilişki, vücut yağ oranı, ergenlik durumu ve grup gibi faktörler kontrol edildikten sonra da büyük ölçüde korundu.
Araştırmacılar, bulgunun “ekran süresi her zaman zararlıdır” varsayımına ters düştüğünü belirtiyor; asıl önemli olanın ekranda yapılan aktivitenin türü (problem çözme, öğrenme, yaratıcılık gibi aktif düşünmeyi destekleyen kullanımlar) olduğunu vurguluyor.
Denetimsiz fiziksel aktivitenin bazı bilişsel ölçümlerde (özellikle erkeklerde) daha zayıf performansla zayıf bir ilişkisi gözlendi; bunun okuma, yazma veya ödev gibi bilişsel açıdan yararlı aktivitelerin yerini almasından kaynaklanabileceği düşünülüyor.
Kısaca: Çalışma, ekran süresinin miktarından çok içeriğinin önemli olabileceğini ve bazı bilişsel işlem hızı ölçümlerinde olumlu bir ilişki gösterebileceğini ortaya koyuyor.
Ekran süresi arttıkça genel bilişsel puan yükseliyor, çalışma belleği testlerinde tepki süresi kısalıyor. ancak aynı testlerde doğru cevap oranı da düşüyor. Yani çocuklar daha hızlı cevap veriyor ama daha fazla hata yapıyorlar.
ekran kullanımı bilişsel performansı mı artırıyor, yoksa bazı bilişsel özellikleri daha iyi olan çocuklar mı ekranları daha fazla kullanıyor?
Bilişsel testlerin başlangıçta değil, sekiz yıllık takip sonunda yapılmış olması, dolayısıyla çocukların başlangıçtaki bilişsel seviyeleriyle sonraki değişimi karşılaştırmadığını da hatırlatırım.
İlliyet iddia edilmiyor iddia edilmiyor, burada gözlemsel bir ilişki var.
Gözümüzü ekranlardan bir süre uzaklaştırıp ekran kullanımı bilişsel performansı mı artırıyor, yoksa bazı bilişsel özellikleri daha iyi olan çocuklar mı ekranları daha fazla kullanıyor sorusu üzerinde düşünmek gerekir.
💠 Çalışmanın gözden kaçırılmaması gereken önemli bir ayrıntısı var: Ekran süresi arttıkça çocukların çalışma belleği testlerinde tepki süreleri kısalırken doğru cevap oranları da düşüyordu. Yani çocuklar daha hızlı cevap veriyor ama daha fazla hata yapıyordu. Bu sebeple hızlı tepki vermeyi doğrudan daha iyi hafıza veya bilişsel gelişme olarak yorumlamak doğru değildir.
Gelelim neticeye
Telefon, tablet ve ekranlar hayatımızın ayrılmaz bir parçası oldu; ben bunları artık kalp, beyin, akciğerler gibi bir organımız olarak görüyorum.
Çocuklarımızı bunlardan uzak tutmak mümkün de değil doğru da değil ama bu aletleri bilinçli ve doğru kullanmak çok önemli.
Çocuklarda ekran süresinin ve neyle meşgul olduğunun yaşına göre mutlaka denetim altına alınması şart.
Ekranlar üzerinden para kazananların bu çalışmayı çarpıtarak çocukların ekranlarda daha uzun süre kalmasını sağlayacak girişimlerde bulunmaları kuvvetle muhtemeldir.
Evet, şimdi gözünüzü ekrandan uzaklaştırın ve bu yazdıklarım üzerinde birazcık düşünün.
Makale: Physical Activity and Nutrition in Children Study
Kaynak: https://www.panicstudy.fi/

***














