Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Kronik inflamatuar hastalıkların (gıda alerjisi, eozinofilik özofajit vb.) artması, bağırsak epitel bariyerinin geçirgenleşmesiyle ilişkilendiriliyor.

Bu çalışmada, yaygın kullanılan bulaşık makinesi deterjanlarının ve özellikle durulama maddelerinin bu bariyere etkisini inceledi.⁠

Profesyonel ve ev tipi bulaşık makinesi deterjanları ile durulama maddeleri, bağırsak epitel hücrelerinde (Caco-2, organoidler, gut-on-a-chip modelleri) test edildi.

Sitotoksisite, bariyer fonksiyonu (transepitelyal elektrik direnci – TEER, paraselüler geçirgenlik), sıkı bağlantı (tight junction) proteinleri, RNA dizileme ve proteomik analizler yapıldı.

Ayrıca yıkanmış tabaklardaki kalıntılar da incelendi.

Temel bulgular:

▪ Toksisitenin asıl kaynağı durulama maddesiydi; 1:20.000’e kadar seyreltmelerde bile doz bağımlı zarar verdi.

▪ Durulama maddesi epitel bariyerini bozdu: TEER düştü, geçirgenlik arttı, sıkı bağlantı proteinleri düzensiz hale geldi.

▪ Durulama maddesinin içindeki alkol etoksilatlar, asıl zararlı bileşen olarak belirlendi; güçlü toksik ve bariyer bozucu etki gösterdi.

▪ Gen ifadesi analizleri: hücre ölümü, inflamasyon, sitokin sinyalleri, metabolizma ve bariyerle ilgili yollarda değişiklikler ortaya çıktı.

▪ Profesyonel bulaşık makinelerinde yıkanmış, kullanıma hazır tabaklarda hâlâ önemli miktarda sitotoksik ve bariyer hasarı yapan durulama maddesi kalıntısı kaldığı gösterildi

Gelelim neticeye

Profesyonel bulaşık makinelerinde kullanılan durulama maddelerindeki alkol etoksilatlar, bağırsak epitel bariyerine zarar veriyor, inflamasyonu tetikliyor ve gen ifadesini değiştiriyor. Bu durum, artan gıda alerjisi ve diğer inflamatuar hastalıklarla potansiyel olarak ilişkili olabilir.

Bulaşık makinesi deterjanını ve durulama maddesini evde kendiniz yapın. Bu hem kendi sağlığınız hem makinenizin ömrü için daha uygundur. Maliyeti de çok düşüktür.

Ev yapımı, toksik olmayan bulaşık makinesi deterjanı ve durulama maddesi tarifi:

⏺  Bulaşık Makinesi Deterjanı (Toz)

Malzemeler:

• 1 su bardağı karbonat (baking soda)
• 1 su bardağı çamaşır sodası (washing soda / sodyum karbonat)
• ½ su bardağı sitrik asit (limon tuzu)
• ½ su bardağı iri tuz (veya normal tuz)
• İsteğe bağlı: 10-15 damla limon veya portakal esansiyel yağı (koku için)

Hazırlanışı:

1. Tüm kuru malzemeleri bir kaba koyup iyice karıştırın.
2. Esansiyel yağ kullanacaksanız en son ekleyip tekrar karıştırın.
3. Hava almayan bir kavanoza koyun.

Kullanımı:
Her yıkamada makinenin deterjan gözüne 1-2 yemek kaşığı koyun. Ağır kirli bulaşıklarda biraz daha fazla kullanabilirsiniz.

⏺ Durulama Maddesi (Rinse Aid) yerine

Beyaz sirke kullanın:

▪ Makinenin durulama maddesi gözüne saf beyaz sirke doldurun.

▪ Ya da her yıkamada makinenin tabanına ½ su bardağı beyaz sirke dökün.

Ek ipuçları

▪ Cam ve kristal için sirke çok iyi sonuç verir, leke bırakmaz.

▪ Yağlı bulaşıklar için önce sıcak suyla ön durulama yapın.

▪ Bu tarifte, ticari deterjanlardaki alkol etoksilat gibi agresif kimyasallar bulunmaz.

▪ Makinenizin contalarına ve lastiklerine zarar vermez (uzun vadede ticari deterjanlardan daha naziktir).

⏺ Ev yapımı bulaşık makinesi tablet tarifi (toksik olmayan)

Malzemeler

• 1 su bardağı karbonat
• 1 su bardağı çamaşır sodası (washing soda)
• ½ su bardağı sitrik asit (limon tuzu)
• ½ su bardağı iri tuz
• 2-3 yemek kaşığı ılık su (hamuru birleştirmek için)
• İsteğe bağlı: 10-15 damla limon/portakal esansiyel yağı

Yapılışı

1. Karbonat, çamaşır sodası, sitrik asit ve tuzu bir kaba koyup iyice karıştırın.
2. Esansiyel yağı ekleyip karıştırın.
3. Azar azar ılık su ekleyerek nemli kum kıvamına getirin (çok sulu olmasın, sadece birleşsin).
4. Silikon buz kalıbına veya küçük kek kalıplarına bastırarak doldurun (her göze yaklaşık 1 yemek kaşığı).
5. Oda sıcaklığında 24 saat bekletin veya 50-60°C fırında 1-2 saat kurutun.
6. Tabletler tamamen kuruyunca kalıptan çıkarıp hava almayan kutu/kavanoza koyun.

Kullanımı

• Her yıkamada 1 tablet kullanın.
• Ağır kirli programlarda 1,5 tablet koyabilirsiniz.
• Durulama için yine beyaz sirke kullanın (durulama gözüne veya makinenin tabanına).

Saklama

Tamamen kuru ve hava almayan kapta saklayın. Nemlenirse tabletler dağılır.

Bu tabletler ticari ürünlerdeki alkol etoksilat gibi agresif kimyasallar içermez. 

Kaynak: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36464527/

Makale: Gut epithelial barrier damage caused by dishwasher detergents and rinse aids

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: