Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Kraldan çok kralcılar zona aşısıyla ilgili çalışmayı şişirdikçe şişiriyor.

“Zona aşısı 60 yaş üstünde kardiyovasküler yükte %9, iskemik kalp hastalığında %10, kalp yetersizliğinde %12 azalma sağladı” diye çığlıklar atılıyor ama işin aslı hiç de öyle değil.

Çalışma, 2017’de canlı zona aşısı olanlarla 2018’de ağırlıklı olarak rekombinant (Shingrix) aşı olan iki eşleştirilmiş kohortu (her biri 36.460 kişi, toplam 72.920) karşılaştıran gözlemsel bir tabii deney. 

Sonuçlar ilişki gösteriyor; nedensellik (illiyet) ispatlamıyor.

Yazarlar açıkça, ölçülmemiş karıştırıcıları tamamen dışlayamadıklarını ve illiyet bağının ancak ek çalışmalarla (özellikle RCT’lerle) doğrulanabileceğini söylüyor.

Üstelik etki mutlak olarak çok daha küçük: İskemik kalp hastalığı + kalp yetersizliği için yaklaşık %0,8 mutlak fark 

3,5 yılda composite olaylarda (IHD + kalp yetersizliği + iskemik inme) yaklaşık %1,3 mutlak azalma.

Etki zamanla belirgin şekilde zayıflıyor; özellikle kalp hastalığı ve kalp yetersizliğindeki fark, takip döneminin ikinci yarısında artık istatistiksel olarak anlamlı değil.

İnme bulgusu yalnızca erkeklerde görülüyor. 

Mekanizma da belirsiz. Zona’yı önlemenin ötesinde (AS01 adjuvanının bağışıklık/endotel etkileri?) olabilir. Çünkü iki aşı arasındaki zona insidans farkı çok küçük (%0,5’ten az).

Çalışmanın kendisi de “bu aşı kalp hastalığını önlüyor” demiyor.

“Muhtemel kalp koruyucu etkileri araştırılmalı” diyor ve klinik denemelerin (RCT) yapılması gerektiğini vurguluyor.

▶ Danimarka’da Shingrix ile plasebo karşılaştırmalı büyük bir randomize çalışma devam ediyor; ilk sonuçlar 2027 civarında bekleniyor. Bakalım ne çıkacak?

Gelelim neticeye

Bu, hipotez oluşturan, iyi tasarlanmış ama hâlâ gözlemsel bir çalışma.

Bunu “zona aşısı kalp hastalığını %10-12 azaltıyor” diye pazarlamak, bilime değil ilaç şirketlerine hizmet eder.

Kraldan çok kralcı olmaya gerek yok.

💥 Şimdi ben de çıkıp aynı çalışmayı “kelle paça çorbası” için yapsam ve çıkan sonuçları “kelle paça çorbası kalp hastalıklarını önlüyor” diye duyursam filim adamları “bilim karşıtı” oluğumdan başlar “şarlatan” olduğumdan çıkarlar, etmedikleri hakaret kalmaz.

Kaynak: https://nature.com/articles/s41591-026-04606-0

Makale: Recombinant shingles vaccination and the risk of cardiovascular events

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: