HABERİNİZ OLSUN
ETİBBA DİYOR Kİ
DERDİME BİR ÇARE
TABİBAN-I CİHAN İÇÜN
BENİM ŞARKILARIM
GÜNEŞ IŞIĞI TANSİYONU DÜŞÜRÜYOR
Hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalıkların görülme sıklığı enlem derecesiyle (güneş ışığı miktarıyla) ve kış aylarında artıyor ve bunun moleküler nedeni tam bilinmiyordu.
24 sağlıklı erişkin üzerinde yapılan çalışmada, UVA ışığının ciltteki nitrik oksit (NO) depolarını harekete geçirerek dolaşıma NO salınımını artırdığı ve bunun kan basıncını düşürdüğü bulundu.
24 sağlıklı gönüllüde, cilde standart dozda UVA uygulanması: Kan basıncını (BP) belirgin şekilde düşürdü.
Dolaşımdaki nitratı azalttı, nitriti artırdı.
Bu etki nitrik oksit sentaz (NOS) enziminden bağımsız gerçekleşti (yani yeni NO üretimi değil, önceden depolanmış NO’ nun salınımı).
UVA, ön kolda kan akışını artırdı ve bu etki NOS inhibitörleriyle engellenmedi.
Beklenmedik bir şekilde, sistemik nitrat mevcudiyetini düzenlemeyi amaçlayan akut diyet müdahalesinin UV kaynaklı hemodinamik değişiklikler üzerinde hiçbir etkisi olmadı; bu da kardiyovasküler etkilerin dolaşımdaki nitratın doğrudan kullanımı yoluyla gerçekleşmediğini gösteriyor.
Cilt mikroskopisi çalışmaları, UVA’nın epidermis üst katmanındaki ışık-duyarlı NO havuzunu doz-bağımlı ve NOS’ dan bağımsız olarak serbest bıraktığını gösterdi.
UVA ışığı cilde vurunca ortaya çıkan değişiklikler:
▪ Dolaşımdaki nitrat (nitrate – NO₃⁻) seviyesi azaldı
▪ Dolaşımdaki nitrit (nitrite – NO₂⁻) seviyesi arttı
Bu ne anlama geliyor?
Ciltte büyük miktarda nitrat depolanmış halde bulunuyor. UVA ışığı bu nitratı etkileyerek nitrite dönüştürüyor (ve buradan da nitrik oksit – NO serbest bırakıyor).
▪ Nitrat azalıyor → Çünkü UVA tarafından “tüketiliyor” ve nitrit’e çevriliyor.
▪ Nitrit artıyor → Çünkü nitratın dönüşümünden yeni nitrit oluşuyor. Bu nitrit de kana karışıyor.
Bu değişim, UVA’ nın kan basıncını düşürmesiyle aynı anda ve aynı oranda gerçekleşiyor.
Neden önemli?
Bu bulgu, UVA’ nın etkisinin ciltteki hazır depolardan geldiğini kanıtlıyor:
▪ Yeni NO üretilmiyor (NOS enzimi devre dışı bırakılsa bile etki devam ediyor).
▪ Kanda dolaşan nitratı yemeden veya diyetle değiştirmeden de etki oluyor.
▪ UVA, ciltteki nitrat → nitrit → NO zincirini tetikliyor. Serbest kalan NO kana geçip damarları genişletiyor ve tansiyonu düşürüyor.
Güneşlenme başka yollarla da kan basıncını düşürebilir
💠 Endorfinler ve mutluluk hissi (“Güneş Bağımlılığı”)
UVB ışığı ciltte beta-endorfin (doğal morfin benzeri opioid) salınımını tetikliyor. Bu, beyne ulaşıp keyif, rahatlama ve ağrı kesici etki yaratıyor.
Fare çalışmalarında UVB maruziyeti sonrası kanda beta-endorfin seviyesi yükseliyor, ağrı eşiği artıyor ve “ödül” mekanizması devreye giriyor. İnsanlarda da bronzlaşma isteğinin bir kısmı buradan geliyor.
UVA da beta-endorfin üretimine katkı sağlıyor (ama UVB daha güçlü). Bu yüzden güneşlendikten sonra “iyi hissediyorum” etkisi büyük ölçüde endorfinlerden kaynaklanıyor.
💠 Kırmızı ve kızılötesi ışınlar
Güneş spektrumunun önemli bir kısmı görünür kırmızı ışık (yaklaşık 630-700 nm) ve yakın kızılötesi (NIR, 800-900 nm+). Bunlar derin dokulara daha iyi nüfuz ediyor ve foto-biyo-modülasyon (ışıkla biyolojik uyarı) etkisi yaratıyor:
▪ Mitokondri uyarımı → Hücrelerde ATP (enerji) üretimi artıyor.
▪ Nitrik oksit salınımı → Damar genişlemesi, kan akımı artışı, tansiyon düşüşü (UVA ile sinerjik).
▪ Anti-inflamatuar etki, doku onarımı, kolajen üretimi.
▪ Kalp-damar sağlığı, kas iyileşmesi, ağrı azalması ve hatta ruh hali iyileşmesi üzerine çalışmalar var.
Kızılötesi aynı zamanda ısı etkisiyle dolaşımı hızlandırıyor ve endorfin salınımına da katkı sağlayabiliyor.
Diğer önemli faktörler
▪ Serotonin artışı → Göz yoluyla gelen ışık (özellikle sabah) beyinde serotonin salgılatıyor → ruh hali, odak, mevsimsel depresyon önleme.
▪ Sirkadiyen ritim düzenleme → Sabah ışığı melatonin ritmini düzeltiyor, gece uykuyu iyileştiriyor.
▪ Bağışıklık ve anti-enflamatuar yollar → Ciltte α-MSH, diğer peptitler.
▪ Genel psikolojik etki → Tabiatta olmak, hareket, stres azalması (bunlar ışık dışı ama güneşlenmeyle birlikte geliyor).
Gelelim neticeye
Ciltteki önceden oluşmuş NO depoları, UVA maruziyetiyle harekete geçerek sistemik vazodilatasyon (damar genişlemesi) ve kan basıncı düşüşü sağlıyor.
Bu mekanizma, güneş ışığının kardiyovasküler koruyucu etkisini; mevsimsel ve enleme bağlı kan basıncı değişikliklerini açıklayabilir.
D vitamini takviyesi alanlar, “Kan seviyem yükseldi, oh ne âlâ, çok sağlıklıyım” diye düşünebilirler ama onların böyle bir fayda görmeleri mümkün değil.
Kaynak: https://www.jidonline.org/article/S0022-202X(15)36878-0/fulltext
Makale: UVA Irradiation of Human Skin Vasodilates Arterial Vasculature and Lowers Blood Pressure Independently of Nitric Oxide Synthase
***
