Aşı meselesi konuşulurken garip bir refleks oluştu: Ya aşıyı sorgulayan herkes “bilim düşmanı” ilan ediliyor ya da aşılar sihirli değnek gibi pazarlanıyor. İkisi de yanlış. Bilim sloganla, korkutmayla, pazarlamayla işlemez. Bilim, eğriye eğri, doğruya doğru der. Bu yazıda ne aşı karşıtlığı yapacağım ne de ezber aşı savunması.

Aşılar yakın zamanlara kadar üretildikleri bakteri veya virüse karşı fayda sağlardı. Mesela, kızamık aşısı kızamığı, kuduz aşısı kuduzu, tetanos aşısı tetanosu önler diye bilirdik. Fakat ne olduysa oldu… Aşılar artık sadece üretildikleri mikroba karşı değil bunamaya karşı da koruma da sağladıkları ortaya çıkmaya başladı. Zona aşısına artık bunamayı önleyen aşı olarak bakılıyor!

Testisleri güneşlendirin! Bu, son zamanlarda sosyal medyada testosteron seviyelerini artırdığı, enerji verdiği ve genel erkek sağlığına fayda sağladığı iddiasıyla çok popüler olan bir tavsiye. İnfluencer’ lar “Sun your balls” yani “Testisleri güneşlendirin” diyorlar. Ben de onlara “Testis geçmeyin bizimle, fena olur sonra” diyorum.

“Ciğerlere inmiş” ve “zatürre başlangıcı” sözleri şu günlerde çok sık duyduğumuz, hastaları ve bilhassa anneleri korkutmaktan, uykularını kaçırmaktan başka bir işe yaramayan, bilimsel temeli olmayan saçma sapan tabirlerdir. Bunlarla anlatılmak istenen ve bu günlerde çok fazla gördüğümüz klinik tablo bir bronş hiperreaktivitesi yani bronş hassasiyetidir.

Kilo verme ilaçları bırakıldıktan sonra, hastalar ortalama ayda 0.4 kg geri alıyor ve başlangıç ağırlığına yaklaşık 1.7 yılda dönüyor. Yeni nesil ilaçlar (semaglutid, tirzepatid gibi) için kilo alımı daha hızlı, ayda 0.8 kg’ye kadar çıkabiliyor ve metabolik faydalar da 1.4 yılda kayboluyor. Diğer pek çok ilaçtan bir farkı yok. Alırken iyi, almazsan eskiye dönüş. Bunlar tedavi etmiyor, belirtileri baskılıyor. Dön baba dönelim hacılara gidelim…

Şebeke suyuna klor eklenmesi, modern halk sağlığının en önemli uygulamalarından biridir. Klor sayesinde kolera, tifo ve dizanteri gibi ölümcül salgınlar büyük ölçüde kontrol altına alınmıştır. Ancak bu durum, klorlu suyun her şartta ve her miktarda zararsız olduğu anlamına gelmez. Evde şebeke suyundaki kloru nasıl azaltabilirsiniz?

Pişmiş makarnayı 24 saat buzdolabında soğutmak, nişastanın bir kısmını “dirençli nişasta” haline dönüştürür. Bu süreç, nişasta moleküllerinin yeniden kristalleşmesini sağlar. Dirençli nişasta, ince bağırsakta hızla sindirilmez; bunun yerine kalın bağırsağa ulaşır, prebiyotik gibi davranarak faydalı bağırsak bakterilerini besler ve bütirat gibi kısa zincirli yağ asitleri üretimini artırır.

Oytun Erbaş, tıbbın Osman Bölükbaşı’ sıdır. İfade tarzı, şivesi, patavatsızlığı, filim adamları gibi papyon takmaması, kılığı-kıyafeti, aklına o an estiği gibi konuşması, lâfın ucunun nereye gideceğini  düşünmemesi, dine atıf yapması,… halkın hoşuna gidebilir, insanlar onu dinlemeye bayılabilir ama kimsenin hasta olduğunda muayene olmak için Oytun’a gitmeye heves edeceğini sanmam. Halk onu doktor değil, hekim hiç değil sadece bir “kamu figürü”, “fenomen” olarak görüyor.

Prof. Dr. Veysi Ceri’ nin “Aşı olmayanlara geçmiş olsun” başlıklı, çok tartışmalı bir çalışmayı abartarak sunan, aşı yaptırmayanları incitecek, huzursuz edecek bir tivitine rast geldim. Pek çok metodolojik sorunları olan bu tartışmalı çalışmayı “yaygın komplo iddialarını kesin bir biçimde çürütmüş görünüyor” diye sunuyor. Gelin, bu çalışma neyi gösteriyor, bir de benden dinleyin, kararı siz verin.

Virüslerin burun ve sinüslerde sebep olduğu enfeksiyon halk arasında nezle ve daha ziyade de üşütme adıyla bilinir. Bu durumun İngilizce’ deki karşılığı “common cold” Almanca’ da ise “Erkältung”dur. Her ikisi de üşütme anlamına gelir. Peki, insan üşüterek viral enfeksiyona (nezleye) yakalanabilir mi?