Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Dikkat: Yazının sonunda ek var!

***

BMJ’ de yayınlanan bir değerlendirme ve meta-analizde, balın üst solunum yolları enfeksiyonlarına ait belirtilerin düzeltilmesinde özellikle de öksürük sıklığının ve şiddetinin azaltılmasında mutat tedavi alternatiflerinden daha etkili olduğu neticesine ulaşıldı (1).

Makalede, her yerde bulunabilen balın antibiyotiklere karşı ucuz bir alternatif olarak tercih edilebileceği ama daha kesin sonuçlara ulaşmak için plasebo kontrollü kaliteli çalışmaların gerekli olduğu da vurgulandı.

Araştırmacılar, balın üst solunum yolları enfeksiyonlarının tedavisinde antibiyotiklere alternatif olarak kullanılabileceğini, bunun antibakteriyel dirençle mücadeleye katkısı olacağı yorumunu da yapıyorlar.

Balın faydaları

Sistematik bir Cochrane değerlendirmesinde de balın çocuklarda öksürüğe iyi geldiği tespit edilmiştir ama diğer solunum yolları belirtileri için ve diğer hasta gruplarında sistematik olarak incelenmemiştir.

Balın öksürüğü hangi mekanizma ile düzelttiği belli değildir.

Balın asit olması, yüksek osmolaritesi ve hidrojen peroksit üretiminin önemli olabileceği bildirilmiştir.

Balın etkisini, prostaglandin sentezini azaltması, NO seviyesini artırması, antioksidan ve anti-enflamatuar özellikleri ile açıklayanlar da vardır.

Balın osmolaritesinin yüksek olması, tatlı besinlerin tabii olarak tükürük refleksini uyarması ve böylece havayollarında fazla mukus salgılanması muko-siliyer klirensi düzelterek de öksürüğü teskin edebilir.

Öksürükte rolü olan duysal sinirler ile tat alma sinirlerinin anatomik olarak birbirlerine yakınlıkları üzerinde de duranlar var fakat bu îzah bana pek mâkûl gelmiyor.

Bal herkes tarafından tüketilen emniyetli, birçok insan tarafından sevilen, her zaman her yerde bulunabilen ve ilaçlardan çok daha ucuz olan maddelerdir.

Bal bizde de özellikle zencefille beraber öksürük için halkımız tarafından sık başvurulan bir tedavidir; birçok hastamdan zencefilli balla iyi netice aldıklarını duydum.

Balın antibakteriyel aktivitesi (özellikle S. mutans ve Lactobacillus’a karşı) diş çürüklerini önleyebilir veya azaltabilir; bal ağız sağlığına iyi gelir (2, 3, 4, 5).

Sahte bala dikkat

Tüm dünyada arı neslinin giderek tükenmekte olduğu konuşulurken balın artması ve her şeyin fiyatı katlanırken balın ucuzlaması bana biraz tuhaf geliyor.

Bunun sebebini çok düşündüm ve nihayet de buldum. Tweetimi okuyun, videoyu seyredin alarsınız.

Seyretmek için: https://twitter.com/drahmetrasim/status/1305068839659614208?s=20

Gelelim neticeye

Bal, üst solunum yolları enfeksiyonlarının belirtileri için iyi bilinen bir tedavi yöntemidir.

Bu belirtiler için diğer ilaçlar etkisiz oldukları gibi zararlı yan etkileri de olabilir.

Bu hastalara antibiyotik verilmesinin de bir faydası yoktur çünkü bunların çok büyük bir kısmı viral enfeksiyonlardır.

Gereksiz kullanılan antibiyotikler, antibakteriyel direncinin de önemli sebeplerindendir.

Antibiyotikler bakteriyel bir enfeksiyon varlığında kullanılmalıdır.

NOT: Tabii ki balı faydalı diye aşırı yemek de zararlıdır. 

Kaynaklar:

1.  https://ebm.bmj.com/content/early/2020/07/28/bmjebm-2020-111336

2.https://ahmetrasimkucukusta.com/2013/10/25/yazilar/tip-yazilari/kis-hastaliklari/balli-kahve-oksuruge-kortizondan-daha-iyi-geliyor/

3.  https://ahmetrasimkucukusta.com/2014/11/13/yazilar/tip-yazilari/belirtiler/oksuruk-icin-ilacsiz-tedaviler-daha-faydali/

4. https://pediatrics.aappublications.org/content/130/3/465?sid=09ae88c1-3ae3-45ae-9e85-9730017f0e82

5. https://ahmetrasimkucukusta.com/2020/04/03/abur-cubur-ivir-zivir/bal-dis-curuklerini-onleyebilir/

***

EK 1 (31.10.2026): Bu sistematik derleme ve randomize kontrollü çalışmaların meta-analizinde, akut öksürüğü olan çocuk hastalarda bal ilaç tedavisiyle karşılaştırıldı.

Sistematik derlemeye 7 çalışma, meta-analize ise 6 çalışma dahil edildi; toplam hasta sayısı 576 idi. Bunların 305’i (%53) bal aldı. Katılımcıların ortalama yaşı 3 ile 5 yıl arasında, takip süresi ise 3 günle sınırlıydı.

Birincil analiz yüksek heterojenlik gösterdi ve çoğu son noktada istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı. Bunun tek istisnası, bal grubunda çocuğun uykusu üzerindeki öksürük etkisinin anlamlı şekilde azalmasıydı.

Birincil analizde yüksek heterojenlik gözlendi ve çoğu ölçümde bal ile ilaçlar (dekstrometorfan, difenhidramin, salbutamol ve levodropropizin) arasında anlamlı fark bulunmadı. Tek istisna, balın çocuğun uyku kalitesini anlamlı şekilde daha fazla iyileştirmesi oldu.

Duyarlılık analizinden sonra bal; öksürük sıklığı, şiddeti, rahatsızlık derecesi, çocukların ve bakım verenlerin uyku kalitesi ile genel skor dahil olmak üzere tüm sonuçlarda anlamlı iyileşme sağladı. Alt grup analizleri bu eğilimin karşılaştırılan ilaç türünden bağımsız olarak tutarlı olduğunu ortaya koydu.

Öksürük ilaçlarının bilinen yan etki riskleri ve sınırlı etkinliği göz önüne alındığında, bal 1 yaşından büyük çocuklarda güvenli, düşük maliyetli ve uygulanabilir bir tedavidir.

Kaynak: https://link.springer.com/article/10.1007/s00431-026-07348-w

Makale: Honey vs. pharmacological treatment for acute cough in children: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: