Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Yaşlılık sadece bir gerileme (düşüş) dönemi midir, yoksa önemli sayıda yaşlı insan bilişsel ve fiziksel olarak iyileşme gösterebilir mi?

ABD’yi temsil eden, 65 yaş ve üzeri ulusal bir çalışmadan (Health and Retirement Study) alınan binlerce kişi başlangıçtan itibaren 12 yıla kadar takip edildi.

Bunların bilişsel sağlıkları, Telefonla Bilişsel Durum Testi (TICS) ile hafıza, dikkat, matematik becerisi ile fiziki sağlıkları normal yürüme hızı ile değerlendirildi.

Ana Faktör: Kişilerin yaşlanmaya dair olumlu veya olumsuz inançları (yaşlılık hakkında ne düşündükleri).

🔍 1. Bulgu: İyileşme Gösterenlerin Oranı

Yaşlılıkta herkesin düşüş yaşadığı fikrinin aksine:

▪ Katılımcıların %45,15’i (neredeyse yarısı) 12 yıllık süreçte bilişsel ve/veya fiziksel işlevlerinde iyileşme gösterdi.

 ▪ %31,88′ i sadece bilişsel iyileşme

▪%28,00′ i sadece fiziki iyileşme gösterdi.

Önemli Not: Eğer araştırmacılar tüm grubun ortalamasını alsaydı, gerileme görülecekti. Ancak bireysel değişimlere bakıldığında, önemli bir kesimin iyileştiği ortaya çıktı. Bu, “ortalama”nın bazen gerçek resmi gizleyebileceğini gösteriyor.

😊 2. Bulgu: İyileşmeyi Öngören Faktör (Olumlu Yaşlılık İnançları)

Yaşlanmaya dair olumlu inançları olan kişiler (örneğin “yaşlandıkça daha faydalı/yetenekli oluyorum” diyenler), sonraki 12 yılda hem bilişsel hem de fiziksel işlevlerinde iyileşme gösterme ihtimali anlamlı derecede daha yüksek bulundu.

Bu ilişki, yaş, cinsiyet, eğitim, hastalıklar (diyabet, kalp) gibi diğer faktörler istatistiksel olarak kontrol edildiğinde bile geçerliydi.

Yani olumlu inanç, iyileşmeyi bağımsız olarak öngören bir faktördü.

🔬 3. Ek Bulgular (Sağlamlık Testleri)

▪ İyileşmeyi daha katı tanımlasak bile (örneğin yürüme hızında 5 cm/s’den fazla artış), olumlu inançların iyileşmeyi öngördüğü bulgusu değişmedi.

▪ Başlangıçta normal bilişsel ve fiziksel işlevi olan kişilerde bile aynı iyileşme ve olumlu inanç etkisi görüldü. Yani iyileşme sadece “hastalanıp iyileşenlerde” değil, “normalden daha iyiye gidenlerde” de var.

🧩 Sonuç ve Çıkarımlar

💠 Yaşlanma Yeniden Tanımlanmalı: Yaşlanma sadece “kayıp, gerileme, hastalık” süreci olarak değil, iyileşme ve durağanlığın da mümkün olduğu bir süreç olarak görülmeli.

💠 Olumlu İnançların Gücü: Yaşlanmaya dair olumlu inançlar sadece moral vermiyor; gerçek, ölçülebilir fiziksel ve bilişsel iyileşmeyle ilişkili.

💠 Toplumsal ve Klinik Etki: Bu bulgular, sağlık çalışanlarının ve toplumun yaşlılara yaklaşımını değiştirebilir. Eğer bir toplum yaşlılığı “gerileme” olarak kodlarsa, bu inanç yaşlıların kendini gerçekleştiren kehaneti haline gelebilir. Tersi de mümkün: Olumlu inançlar iyileşmeyi destekleyebilir.

📌 Bu makale, “kadınlar doğru bilgilendirilmeli, korkutulmamalı” temasıyla güzel bir paralellik taşıyor. Tıpkı meme kanseri taramalarında kadınlara “erken teşhis hayat kurtarır” korkusunun dayatılması gibi, yaşlılıkta da “kaçınılmaz gerileme” korkusu dayatılıyor.

Oysa her iki durumda da gerçek, daha karmaşık ve daha umut verici: Bir yanda iyileşme potansiyeli yüksek yaşlılık, diğer yanda aşırı tedavi edilen DCIS. Her ikisinde de doğru, korkutmayan ve kapsamlı bilgilendirme, insanların kendi sağlıkları hakkında daha sağlıklı kararlar almasını sağlıyor.

Gelelim neticeye

12 yıl boyunca takip edilen 65 yaş üstü kişilerin neredeyse yarısı bilişsel ve/veya fiziksel işlevlerinde iyileşme gösterdi; bu iyileşmenin en güçlü öngörücülerinden biri ise yaşlanmaya dair olumlu inançlardı.

Bu makale tam bana göre. 

Olumlu düşünmek tabii ki çok önemli ama bunun yanında insanın bir hedefinin ve beklentilerinin olması, devamlı bir şeylerle meşgul olması, hayâl kurması, muzırlık yapması, her şeye kafayı takmaması, üretmesi, yan gelip yatmaması, sürekli hareket hareket hâlinde olması da şart.