Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Multipl sklerozun (MS) kesin sebebi bilinmemekle birlikte, bir dizi genetik ve çevresel faktörün MS’ye yatkınlığı etkilediği düşünülmektedir.

Potansiyel çevresel faktörlerden biri güneş ışığı ve bunun sonucunda oluşan D vitamini üretimidir.

Birçok çalışmada, UV radyasyonuna (UVR) maruz kalmanın azalması ve düşük serum 25-hidroksivitamin D3 [25(OH)D3] seviyeleri ile MS gelişme riskinin artması arasındaki ilişki gösterilmiştir.

Ayrıca, hem UVR hem de D vitamininin aktif formu olan 1α,25-dihidroksivitamin D3, MS’nin deneysel otoimmün ensefalomiyelit (EAE) hayvan modelinde hastalığı baskılamaktadır (1).

Bu çalışmada, UV ışınlarının MS hayvan modelinde (EAE= experimental autoimmune encephalomyelitis) hastalığı baskılayıcı etkisinin D vitamini üretiminden bağımsız olduğunu gösterildi (1).

UV tedavisi, EAE belirtilerini dramatik şekilde azalttı.

Bu baskılama sırasında serumda D vitamini (25(OH)D₃) seviyelerinde sadece hafif ve geçici bir artış oldu.

UV’ den elde edilen bu D vitamini miktarı, hastalığı baskılamak için yetersiz seviyedeydi.

UV radyasyonunun, D vitamini üretimi dışında başka mekanizmalarla (muhtemelen doğrudan immün sistem baskılaması yoluyla) MS benzeri hastalığı önleyebileceğini gösteren başka çalışmalar da var.

2019 PNAS çalışması, 2010’daki bu bulguyu güçlendirdi. Vitamin D üretemeyen farelerde ve vitamin D reseptörü (VDR) olmayan farelerde bile UV-B ışınları EAE’yi (MS modeli) baskıladı. Yani mekanizma tamamen D vitamini dışı (2).

Başka çalışmalarda da UV-B’nin omurilik enflamasyonunu azalttığı, CCL5 gibi kemokinleri baskıladığı ve IL-10’u artırarak immün sistemi düzenlediği gösterildi.

UV’nin koruyucu etkisinin ciltte başlayan sistemik immün baskılama yoluyla gerçekleştiği düşünülüyor (3) .

Kırmızı ve Yakın Kızılötesi (Red/NIR) Işınların etkisi

Kırmızı ve yakın kızılötesi ışınların da MS üzerine etkili olduğunu ortaya koyan veriler var (4)..

670 nm ışık, EAE farelerinde hastalığı belirgin azalttı. Mekanizma: Nitrosative stress (iNOS ve nitrik oksit) azaltması, mitokondri fonksiyonunu iyileştirmesi, anti-apoptotik genler (Bcl-2) artırması. Buna foto-biyo-modülasyon (FBM) adı veriliyor.

Başka çalışmalarda da FBM’nun (660 nm + 850/904 nm), enflamasyonu azalttığı, miyelin koruması sağladığı, mitokondriyal ATP üretimini artırdığı, oksidatif stresi azalttığı, klinik belirtileri (özellikle yorgunluk, motor fonksiyon) iyileştirdiği gösterildi.

Işık, mitokondride cytochrome c oxidase’i uyarır → ATP artışı → enflamasyon ↓, oksidatif stres ↓, sinir hücresi korunması. UV’den farklı olarak derine nüfuz eder (cilt + kas + sinir dokusu) ve ısı üretmez (4).

Güneş ışınlarının, bağırsak mikrobiyotasını çeşitliliğini ve dost bakterileri artırmak suretiyle de faydaları olması mümkündür.

MS nedir?

Gelelim neticeye

Güneş ışığı MS’ e karşı faydalıdır ama bu etkisinin sebebi sadece D vitamini sentezini sağlaması değildir.

MS’ in önlenmesinde ciltte ortaya çıkan immün hücre değişiklikleri,  IL-10 artması, nitrik oksit sentezi, CCL5 gibi kemokinleri baskılanması ve mitokondrilerde enerji sentezinin artmasının da rollerinin olması kuvvetle muhtemeldir. 

Bu sebeple sadece D vitamini takviyesi, güneş ışığının MS’e karşı koruyucu etkisini tam olarak yerine getiremeyebilir.

Kaynaklar:

1. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1001119107

Makale: UV radiation suppresses experimental autoimmune encephalomyelitis independent of vitamin D production

2. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1913294116

Makale: UV light suppression of EAE (a mouse model of multiple sclerosis) is independent of vitamin D and its receptor

3. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11424438/

Makale: Systematic review of photobiomodulation for multiple sclerosis

4. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0067358

Makale: Photobiomodulation Induced by 670 nm Light Ameliorates MOG35-55 Induced EAE in Female C57BL/6 Mice: A Role for Remediation of Nitrosative Stress

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: