Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Dikkat: Yazının sonunda ek var!

***

Yaz günlerinde şu ikazları çok sık duyuyoruz:

– Güneş ışınları cildin yaşlanmasına ve kansere sebep olur!

– Güneş kremi sürmeden sakın güneşe çıkmayın!

Fareler üzerinde yapılan yeni bir çalışma, orta düzeyde ultraviyole A (UVA) radyasyonun, erkek farelerde sperm kalitesini iyileştirdiğini ve aynı zamanda hormonal ve bağışıklık sistemlerinde önemli değişikliklere yol açtığını ortaya koydu..

Çalışmanın en dikkat çekici sonuçları:

✅ Sperm Kalitesi Yükseldi: Orta düzeyde UVA alan farelerde, kontrol grubuna kıyasla sperm hareketliliği arttı ve morfolojisi (şekli) daha normal sperm oranı yükseldi.

✅ Endokrin Sistem Etkilendi: UVA, testosteron ve diğer üreme hormonlarının seviyelerini modüle etti. Vücut, adeta ışığa “üreme sistemini hazırla” sinyaliyle cevap verdi.

✅ Bağışıklık Sisteminde Değişim: Orta düzey UVA, bazı bağışıklık hücrelerinin aktivitesini değiştirdi. Bu, güneş ışığının sadece D vitamini yoluyla değil, doğrudan bağışıklık düzenlemesi üzerinden de etkili olabileceğini gösteriyor.

Not: Yüksek düzey UVA grubunda ise beklendiği gibi sperm hasarı ve oksidatif stres belirtileri görüldü. Yani doz çok önemli!

Bu sonuçlar heyecan verici olsa da, çok dikkatli yorumlamak gerekiyor.

🔆 Yetersiz güneş ışığının (kapalı evlerde yaşama ve ofislerde çalışma) üreme sağlığını olumsuz etkilemesi mümkün diye düşünülebilir ama fareler gececil hayvanlardır, UVA’ ya insanlardan çok farklı tepki verebilirler.

🔆 İnsan derisi fare derisinden çok daha kalın ve farklı melanin tepkileri göstermekler beraber kontrollü, tıbbi gözetim altında “düşük doz UVA” tedavileri, ileride erkek kısırlığında yeni bir seçenek olabilir mi diye araştırılabilir.

🔆 Mevsimsel değişimlerin (yaz/kış) doğurganlık üzerindeki etkisine yeni bir açıklama getirebilir.

Gelelim neticeye

İnsanlar güneşten öcü gibi korkutuldu ama güneş ışınlarından bilinçli bir şekilde istifade etmek sağlıklı olmanın temel unsurlarından biridir. 

Bu çalışma, güneş ışığının vücudumuz üzerindeki etkilerinin sadece D vitamini veya cilt kanserinden ibaret olmadığını bir kez daha gösteriyor. 

Orta seviye UVA’ nın fareden farazi olarak insana uzanan bir “üreme destekleyici” etkisi olabileceği fikri üzerinde düşünülmelidir. Farelerde yapılan bir çalışmanın sonuçlarının, insanlarda geçerli olmayabileceğini elbette biliyorum.

Günümüzde giderek artan sperm sayısındaki azalma ve kalitesindeki düşüşte güneş ışınlarının etkisini de dikkate almanın şart olduğu kanaatindeyim.

Şu filim adamları yüzünden öcü gibi korkutulduğumuz, krem sürüp öcü gibi kaçtığımız güneş ışınlarındaki mucizelere bakar mısınız!

🔆 Doz, zehiri ilaçtan ayıran tek şeydir.

Kaynak: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/jez.70000

Makale: Moderate UVA Radiation Improves Semen Quality and Produces Endocrine and Immune Effects in Mice

***

EK 1 (11.6.2026): Güneşin UVB ışınları (özellikle yazın daha bol olan) hem erkeklerde hem kadınlarda romantik tutkuyu artırıyor:

▶ Erkeklerde testosteron seviyesini yükseltiyor (25 dakikalık maruziyet bile etkili).

▶ Kadınlarda: Testosteron pek artmıyor ama HPG hormon ekseni (GnRH, FSH, LH) aktive oluyor → östrojen, progesteron ve AMH artıyor.

▪ UVB ışınlarına maruz kalma, farelerde ve insanlarda dolaşımdaki seks steroid seviyelerini artırır.

▪ UVB ışınlarına maruz kalma, dişilerin erkeklere karşı çekiciliğini ve alıcılığını artırır.

▪ UVB ışınlarına maruz kalma, dişilerin östrus evresini, HPG ekseni hormonlarını ve folikül büyümesini artırır.

▪ Ciltteki p53, UVB kaynaklı cinsel davranışı ve yumurtalık fizyolojik değişikliklerini düzenler.

Cilt, UVB’yi algılayan bir “endokrin sensör” gibi davranıyor. Ciltteki p53 proteini aktive olarak beyin ve üreme organları arasındaki iletişimi (cilt-beyin-gonad ekseni) tetikliyor.

Kısaca: Yaz güneşi sadece D vitamini değil, romantik/ cinsel isteği de artırabiliyor.

🔆 Güneş bizi tahrik ediyor, olabilir.

Kaynak: https://www.cell.com/cell-reports/fulltext/S2211-1247(21)01013-5

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: