Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Farelerde yapılan çalışmada, pankreas kanseri (özellikle pankreatik duktal adenokarsinom – PDAC) gelişiminde toplam yağ miktarından ziyade yağ tipinin etkili olabileceği tespit edildi (1).

Farelerde 12 farklı yüksek yağlı diyet (kalori aynı, sadece yağ kaynağı farklı) test edildi.

Oleik asit (MUFA – tekli doymamış yağ asidi), erkek farelerde tümör oluşumunu önemli ölçüde hızlandırdı; dişi farelerde bu etki belirgin değildi.

Çoklu doymamış yağ asitleri (PUFA): Özellikle omega-3 (balık yağı) bulunan diyetler hastalık yükünü %50 azalttı ve tümör ilerlemesini baskıladı.

Mekanizma

▶ Diyetteki yağlar pankreas hücre zarlarındaki fosfolipit bileşimini değiştiriyor. PUFA’ lar zarları oksidasyona (lipid peroksidasyonu) daha duyarlı hale getirerek ferroptosis (demir-bağımlı hücre ölümü) tetikliyor ve kanser hücrelerini öldürüyor.

▶ MUFA’ lar (özellikle oleik asit) ise ferroptozise direnci artırarak tümör gelişimini destekleyebiliyor.

▶ İnsan verilerinde dolaşımdaki yüksek MUFA seviyeleri daha yüksek PDAC riskiyle, yüksek PUFA seviyeleri ise daha düşük riskle ilişkili bulundu.

💥 Eğer UK Biobank analizinde gerçekten dolaşımdaki MUFA düzeyleri daha yüksek riskle ilişkiliyse, bunun sebebi yüksek MUFA alınması olmayabilir. Çünkü kandaki oleik asidin önemli bir kısmı doğrudan diyetten değil, vücudun kendi metabolizmasından (de novo lipogenez ve desatürasyon süreçleri) da kaynaklanabilir. Bundan dolayı gözlemsel ilişkiyi “zeytinyağı pankreas kanseri yapıyor” şeklinde yorumlamak bilimsel olarak doğru olmaz Dolaşımdaki yüksek MUFA seviyesi metabolik bozukluğun bir işareti olabilir; yani sebep değil sonuç da olabilir.

Çalışmanın kusurları

Fare çalışması → İnsan değil. Farelerdeki genetik model (Kras mutasyonu) insan PDAC’ini iyi taklit etse de, insan beslenmesini ve metabolizmasını tam yansıtmıyor.

Yüksek yağlı diyetler → Hepsi yüksek yağ (%60 kalori yağdan) ve izokalorik (kalori eşit). Gerçek hayatta insanlar genellikle daha dengeli veya orta yağlı diyetler yer. Bu yüzden “normal” beslenmede aynı etki olmayabilir.

Cinsiyet farkı → Oleik asidin tümör hızlandırıcı etkisi erkek farelerde belirgin, dişi farelerde neredeyse yok. İnsanlarda da cinsiyet farkı olup olmadığı bilinmiyor.

İnsan verisi sınırlı → UK Biobank’ tan dolaşımdaki yağ asidi seviyeleri ile PDAC riski arasında korelasyon var ama bu sebep-sonuç münasebetini ispatlamıyor (gözlemsel veri).

Henüz tekrarlanmadı → Bu çalışmanın başka, bağımsız laboratuvarlarda doğrulanması da icap eder.

Diğer faktörler değerlendirilmedi → Zeytinyağı sadece oleik asit değil; polifenoller, antioksidanlar gibi koruyucu bileşenler de içerir. Çalışmada saf yağ asidi profiline odaklanılmış.

Gelelim neticeye

💠 Bu çalışma fare modelleri ve bazı insan gözlemsel verilerine dayanıyor; doğrudan insan beslenme tavsiyesi olamaz ama özellikle yüksek risk grubundakiler (aile hikâyesi, kronik pankreatit vb.) için “yağ tipinin” önemli olması ihtimâl dahilindedir.  

💠 Sonuçlar, toplam yağ miktarından çok hücre zarındaki yağ asidi kompozisyonunun ve ferroptozis duyarlılığının pankreas kanseri biyolojisini etkileyebileceğini gösteriyor; bundan yola çıkarak “omega-3 yiyin, zeytinyağını bırakın” şeklinde klinik tavsiye çıkarılamaz!

💠 Zeytinyağının pankreas kanseri riskini artırabileceğini düşündüren bu çalışmayı zeytinyağını karalamak için kullananlar çıkacaktır, uyanık olun!

Daily Mail’ in bu çalışmayı duyuran haberinin başlığı korku salıyor: “Günlük yemek pişirmede kullanılan ve ölümcül pankreas kanserini tetikleyebilecek ‘sağlıklı’ yağlar…” (2).

💠 Hem pankreas hem diğer sindirim sistemi kanserlerinde beslenmenin rolünün çok büyük olduğuna hiç şüphe yok. Bana göre, özellikle trans yağlar, fruktoz, işlenmiş şeker ve ile diğer katkı maddeleri yani tüm yoz ve yozlaştırılmış paketli gıdalar, fast food en önemli risk faktörleri.

💠 Mutfağınızda olması gereken iki temel yağ soğuk sıkım zeytinyağı ve hakiki tereyağıdır; gerisi hikâyedir. 

***

MUFA (Tekli Doymamış Yağlar): Zeytinyağı, avokado, yer fıstığı, yüksek oleik ayçiçek/safran yağı, kanola, badem, kaju, domuz yağı, kaz yağı gibi kaynaklarda bolca bulunur.

Omega 6 PUFA: Ayçiçek yağı (yüksek linoleik), mısırözü yağı, soya yağı, pamuk yağı, susam yağı, üzüm çekirdeği yağı, fındık yağı (kısmen), işlenmiş ve kızartmalık birçok hazır gıda

Omega-3 PUFA:

Bitkisel kaynak: Alfa-linolenik asit (ALA) Keten tohumu yağı (en zengin), çia (chia) tohumu yağı, ceviz yağı, kanola yağı (rapeseed), soya yağı (az miktarda)

Hayvansal kaynak: EPA ve DHA (en aktif formlar) Somon, sardalya, uskumru, hamsi, ringa gibi yağlı balıklar

Kaynaklar:

1. https://medicine.yale.edu/publication-details/dietary-fats-shape-pancreatic-cancer-risk-via-ferroptosis/

Makale: Dietary Fats Shape Pancreatic Cancer Risk via Ferroptosis

2. https://www.dailymail.com/health/article-15875211/olive-oil-pancreatic-cancer-yale.html

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: