Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Güneş ışığı denince akla genellikle D vitamini gelir. Oysa son yıllarda yapılan araştırmalar, güneşten gelen ultraviyole B (UVB) ışınlarının etkisinin bununla sınırlı olmadığını gösteriyor.

2019 yılında Frontiers in Microbiology dergisinde yayımlanan çalışma, cildin UVB ışığına maruz kalmasının bağırsak mikrobiyotasını doğrudan etkileyebileceğini de ortaya koydu.

Bağırsak mikrobiyotası nedir, neden önemlidir?

Bağırsak mikrobiyotası; sindirim sistemimizde yaşayan trilyonlarca bakteri, virüs ve mantardan oluşan karmaşık bir ekosistemdir. Bu mikroskobik canlılar:

▪ Bağışıklık sisteminin düzenlenmesi

▪ Enflamasyonun kontrolü

▪ Metabolizma ve kilo dengesi

▪ Beyin–bağırsak ekseni üzerinde belirleyici rol oynar.

Mikrobiyotanın çeşitliliğinin azalması, obezite, diyabet, enflamatuvar bağırsak hastalıkları ve otoimmün hastalıklarla ilişkilendirilmiştir.

Araştırmanın Çıkış Noktası

Araştırmacılar şu sorunun peşine düştü: Cildin UVB ışığına maruz kalması, bağırsak bakterilerini etkileyebilir mi?

Bunun temelinde şu biyolojik mekanizma yatıyor:

▪ UVB ışığı → ciltte D vitamini sentezi

▪ D vitamini → bağışıklık sistemi ve bağırsak bariyeri üzerinde etkiler

▪ Bağışıklık ve bağırsak ortamı → mikrobiyota yapısı

Yani potansiyel bir “cilt–bağırsak ekseni” söz konusu olabilir.

Çalışma Nasıl Yapıldı?

Araştırmaya 19–40 yaş aralığında, sağlıklı 21 kadın katıldı.

Katılımcılar, D vitamini takviyesi alanlar ve almayanlar olarak iki gruba ayrıldı:

Tüm katılımcılara bir hafta içinde 3 kez dar bant UVB ışığı ((311 nm dalga boyu) uygulandı.

Uygulama öncesinde ve sonrasında, kandaki D vitamini seviyeleri ölçüldü ve dışkı örnekleri alınarak bağırsak mikrobiyotası analiz edildi.

UVB ışığı D vitamini seviyesini artırdı mı?

Evet. UVB ışığına maruz kalanlarda serum D vitamini seviyeleri anlamlı biçimde yükseldi.

Ancak asıl ilginç bulgu, bunun mikrobiyotaya yansımasında ortaya çıktı.

Bağırsak mikrobiyotası nasıl etkilendi?

▶ Mikrobiyal çeşitlilik arttı

UVB ışığına maruz kalan ve D vitamini takviyesi almayanlarda bağırsak bakterilerinin çeşitliliği belirgin şekilde arttı. Bu durum genellikle daha sağlıklı bir mikrobiyota profili olarak kabul edilir.

▶ Faydalı Bakteriler Öne Çıktı

UVB maruziyeti sonrası şu bakteri gruplarında artış gözlendi: Lachnospiraceae, Ruminococcus, Rikenellaceae

Bu bakteriler: Kısa zincirli yağ asidi üretimi, bağırsak bariyerinin güçlenmesi, enflamasyonun baskılanması gibi sağlık açısından önemli işlevlere sahiptir.

▶Takviye alanlarda etki görülmedi

D vitamini takviyesi alanlarda UVB ışığı, mikrobiyota çeşitliliğini anlamlı şekilde değiştirmedi.

Bu bulgu, UVB’ nin mikrobiyota üzerindeki etkisinin güneşlenerek sentezlenen D vitamini aracılığıyla gerçekleştiğini, takviye olarak alınan D vitamininin, güneşlenerek ciltte sentezlenen D vitaminiyle biyolojik olarak tamamen aynı etkiyi oluşturmadığını gösteriyor.

Güneş = Sadece D vitamini değil

UVB ışığı cilde geldiğinde olan şey sadece şudur sanılıyor: UVB → D vitamini → etki

Hayır, olay bu kadar basit değil.

UVB ışığı ciltte, 7-dehidrokolesterol → D3 dönüşümünü başlatır.

Aynı anda:

▪ Keratinositlerden sitokin salınımını değiştirir.

▪ Cilt bağışıklık hücrelerini (Langerhans hücreleri) etkiler.

▪ Nitrik oksit (NO) gibi D vitamininden bağımsız moleküller salınır.

👉 Yani UVB, bağışıklık sistemini doğrudan modüle eder ve bu sinyaller dolaşıma girer ve bağırsak ortamını etkiler. Takviye bunu yapamaz.

Takviye D vitamini ile kandaki seviyesi yükseliyor, kemik ve klasik D vitamini etkileri sağlanır ancak

▪ ❌ Cilt kaynaklı bağışıklık sinyalleri oluşmaz.

▪ ❌ UVB’nin başlattığı immün–mikrobiyal çapraz konuşma tetiklenmez.

Bu yüzden de çalışmada takviye almayan + UVB alanlarda mikrobiyota değişiyor ama takviye alanlarda UVB ek bir fark yaratmıyor.

Mikrobiyota “rakamdan” değil, bağlamdan etkileniyor

Bağırsak bakterileri sadece D vitamini seviyesinin kaç ng/ml olduğu ile ilgilenmez.

Şunlara bakar: Bağışıklık hücrelerinin davranışı, enflamatuar sitokin profili, bağırsak bariyerinin geçirgenliği, T-reg / Th17 dengesi

⏺ UVB → cilt → bağışıklık → bağırsak

⏺ Takviye → kan → reseptör

İki yol biyolojik olarak aynı değil.

Bu bulgular ne anlama geliyor?

Bu çalışma birkaç açıdan önemlidir:

▪ Güneş ışığının etkisi sadece ciltle sınırlı değildir

▪ D vitamini ile bağırsak mikrobiyotası arasında güçlü bir ilişki vardır

▪ UVB ışığı, özellikle D vitamini eksikliği olanlarda bağırsak mikrobiyotasını iyileştirebilir.

Araştırma, modern tıpta giderek daha fazla konuşulan “cilt–bağırsak–bağışıklık ekseni” kavramını destekliyor.

Klinik ve günlük hayat bakımından yorum

Bu sonuçlar şunu düşündürüyor:

▶ Güneşten tamamen kaçınmak her zaman en doğru yaklaşım olmayabilir.

▶ Kontrollü UVB maruziyeti, özellikle D vitamini eksikliği olan kişilerde de faydalı olabilir.

▶ Bağırsak sağlığı sadece yediklerimizle değil, güneşle temasımızla da ilişkili olabilir.

Elbette bu, “ne kadar çok güneş o kadar iyi” anlamına gelmez. Aşırı UV maruziyetinin cilt yanıkları yaşlanması ve kanser riskini artırdığı da unutulmamalıdır.

Gelelim neticeye

💥 Bu çalışma, güneşlenmenin insan sağlığı üzerindeki etkilerine daha bütüncül bakmamız gerektiğini gösteriyor.

👉 UVB ışığı → D vitamini artışı → daha zengin bir bağırsak mikrobiyotası

Güneş sadece kemiklerimize değil, bağırsak bakterilerimize de dokunuyor.

💥 Takviye ile alınan D vitamini kandaki düzeyi yükseltse de, UVB ışığının cilt üzerinden başlattığı bağışıklık sinyallerini, sitokin değişimlerini ve immün düzenlemeyi oluşturmaz. Bu sebeple UVB’ye bağlı mikrobiyota değişimi, takviye alan kişilerde görülmez.

Güneşlenme yalnızca D vitamini üretimi değil, aynı zamanda bağırsak mikrobiyotasını dolaylı yoldan etkileyen bağışıklık modülasyonu anlamına gelir.

💥 Takviye alarak kanda vitamin D seviyemiz yükseldi diye sevinenler, boşuna seviniyorlar. Üstelik de D vitamini alındığı zaman güneşlenilmesinin bir faydası da olmuyor.

💥 Takviye tüccarlarının oyununa gelmeyin, paranızı çöpe atmayın, beni dinleyin: Güneşlenin!

💥 Tabii ki “adam gibi” güneşlenmek çok önemli: Bahar-yaz aylarında, öğle 12 sularında, 15-20 dakika, olabildiğince geniş cilt yüzeyi ve tabii ki güneş kremi sürmeden!

💥 Takviyeler özel durumlarda elbette faydalı olur ama bu kanda D vitamini seviyesi düşük olanın takviye almasını icap ettirmez.

#UVB ışığı bağırsak mikrobiyotası #D vitamini ve mikrobiyota #Güneş ışığı bağırsak sağlığı # Bağırsak bakterileri ve bağışıklık #Cilt bağırsak ekseni

Kaynak: https://www.frontiersin.org/journals/microbiology/articles/10.3389/fmicb.2019.02410/full

Makale: Skin Exposure to Narrow Band Ultraviolet (UVB) Light Modulates the Human Intestinal Microbiome

***

Siz de yorumunuzu paylaşın: